<<  13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23  >>
      Принтирай

Основи на психологическата рехабилитация на лица, зависими от алкохол, наркотици и други психоактивни вещества

08 Октомври 2005
 

Основи на психологическата рехабилитация на лица, зависими от алкохол, наркотици и други психоактивни вещества

Îñíîâà íà ïñèõîëîãè÷åñêàòà ðåõàáèëèòàöèÿ íà ëèöà, çàâèñèìè îò àëêîõîë è íàðêîòèöè, å ðàáîòàòà ñ ìîòèâàöèÿòà çà ïðîìåíè â ïîâåäåíèåòî è ïðèäâèæâàíå êúì îçäðàâÿâàíåòî, à òàêà ñúùî è ïðîôèëàòèêà íà ðåöèäèâèòå.

Работа по мотивацията

Àêî çàâèñèìèÿò íå ðàçáèðà íåîáõîäèìîñòòà îò ïðîìÿíà íà ñâîÿ íà÷èí íà ìèñëåíå è ñòèë íà æèâîò, íåãîâîòî ëå÷åíèå è ðåõàáèëèòàöèÿ íÿìà äà áúäàò óñïåøíè. Ïðåîäîëÿâàíåòî íà çàâèñèìîñòòà å ïðîäúëæèòåëåí ïî âðåìå ïðîöåñ, êîéòî ñå ñúñòîè îò íÿêîëêî ñïåöèôè÷íè ñòàäèÿ. Íà âñåêè ñòàäèé òðÿáâà äà áúäàò ðàçðåøåíè îïðåäåëåíè çàäà÷è è äà áúäàò ðàçâèòè îïðåäåëåíè íàâèöè. Àêî ïàöèåíòúò íå å ãîòîâ íåïðåêúñíàòî äà ïðîãðåñèðà â òàçè ïîñîêà, ïî èç÷åðïàòåëåí íà÷èí äà èçïúëíÿâà ïîñòàâåíèòå ìó çàäà÷è è äà ïîñòèãà öåëèòå ñè, àêî èçáÿãâà ïîñòîÿííà ðàáîòà êúì èçìåíåíèåòî è íå å íàñòðîåí åôåêòèâíî äà ïðåîäîëÿâà áîëåñòòà, òî ñðèâúò å íåèçáåæåí. Âúâ âðúçêà ñ òîâà î÷åâèäíà íåîáõîäèìîñò å äà ñå ðàáîòè ïî ìîòèâàöèÿòà âúâ âñè÷êè åòàïè è ñòàäèè íà íåãîâîòî îçäðàâÿâàíå. Ìåòîäèòå çà ðàáîòà ïî ìîòèâàöèÿòà íà çàâèñèìèòå îò íàðêîòèöè, àëêîõîë è äðóãè ïñèõîàêòèâíè âåùåñòâà çàïî÷íàõà äà ñå ðàçâèâàò â ïîñëåäíèòå 10 ãîäèíè, êîãàòî ñòàíà ÿñíî ÷å ëå÷åíèåòî íà ïàöèåíòè, êîèòî íå ñà ãîòîâè äà ïðîìåíÿò íà÷èíà ñè íà æèâîò, íå äàâà ïîëîæèòåëíè ðåçóëòàòè. Ñòàíà î÷åâèäåí è ôàêòúò, ÷å õîðà, êîèòî óïîòðåáÿâàò ïñèõîàêòèâíè âåùåñòâà, èìàò ïðàâî íà ïîìîù âúâ âèä íà ôîðìèðàíå íà ìîòèâàöèîííà ãîòîâíîñò çà ëå÷åíèå, ïðîìÿíà íà ïîâåäåíèåòî è íà÷èíà ìó íà æèâîò. Îñíîâà íà ìîòèâàöèîííàòà òåðàïèÿ ñà òðóäîâåòå íà Ä.Ïðîõàçêà è Ê.Äè Êëåìåíòå [Prochaska D., Di Clemente Ñ, 1992], Ñ.Ðîëíèê è äð. [Rollnick S. et. al., 1999], Â.Ìèëåð [Miller W., 2000]. Ñúïðîòèâëåíèåòî íà ïðîìåíèòå å íîðìàëåí ÷îâåøêè ôåíîìåí. Âñåêè ÷îâåê, êîéòî ñå ñáëúñêâà ñ ïðîìÿíà â îáè÷àéíèÿ ñè íà÷èí íà æèâîò áåç äà ðàçáèðà ïîÿâèëèòå ñå ïðåäèìñòâà, èçïèòâà ÷óâñòâî íà ñúïðîòèâà, êîåòî ìîæå äà áúäå îòêðèòî è ñêðèòî. Ïðèìåðè íà îòêðèòàòà ñúïðîòèâà: - îòðèöàíèå íà ïðîáëåìà -àãðåñèâíî ïîâåäåíèå ïî îòíîøåíèå íà õîðàòà, êîèòî íàñòîÿâàò çà ïðîìÿíà - îòêðèòè ñïîðîâå çà ïðåäïîëàãàåìèòå ïðîìåíè Ïðèìåðè çà ñêðèòà ñúïðîòèâà: Çàêúñíåíèå çà ñðåùà ñ ïîñëåäâàùè èçâèíåíèÿ, ïðîïóñêè, áåçîòãîâîðíî îòíîøåíèå êúì ñðåùèòå,âúçðàæåíèå ïðîòèâ íàìåñàòà íà âúøíè ëèöà. Ñúìíåíèÿ â êîìïåòåíòíîñòòà íà òåðàïåâòà • Ïîñòîÿííî òúðñåíå íà àëòåðíàòèâíî ìíåíèå èëè íà äðóã òåðàïåâò Íåæåëàíèå äà ïðåäîñòàâÿ èíôîðìàöèÿ çà ñåáå ñè èëè ñâîåòî ñúñòîÿíèå èëè ïúê ïðåäîñòàâÿíå íà íåïúëíà èíôîðìàöèÿ Ñúïðîòèâëåíèåòî – òîâà å ïðåäè âñè÷êî ïðîÿâà íà ñòðàõà, ñâúðçàí ñ íåîáõîäèìîñòòà äà îñúçíàåø íåñúçíàòåëíèòå ïðîöåñè. Âúâ âðúçêà ñ òîâà å âàæíî äà ñå ïîìíè, ÷å â ìîòèâàöèîííàòà òåðàïèÿ íÿìà ìÿñòî îñúæäàíåòî, à ñàìàòà ñúïðîòèâà òðÿáâà äà ñå ðàçãëåæäà êàòî ìîòèâàöèîíåí ôàêòîð. Ïî òàêúâ íà÷èí è ïàöèåíòúò, è òåðàïåâòúò òðÿáâà äà ñå îñâîáîäÿò îò ÷óâñòâî çà âèíà. Åäèí îò íàé- ÷åñòî ñðåùàíèòå èçòî÷íèöè íà ñúïðîòèâà, ñâúðçàíè ñ òåðàïåâòà, å ëèïñàòà íà Ðàïîðò/ åìïàòèåí êîíòàêò/ ìåæäó ëåêàðÿ è ïàöèåíòà. Òîâà ÷åñòî ñå ñâúðçâà ñ íàâèöèòå çà åìïàòèÿ ó òåðàïåâòà èëè íåãîâàòà íåñïîñîáíîñò äà ðàçáåðå, ÷å ïàöèåíòúò, êîéòî ñå ñúïðîòèâëÿâà, ñå îïèòâà äà èçáÿãà îò èíòåíçèâíàòà òðåâîãà. Òàêà óïîòðåáÿâàùèÿò íàðêîòèöè ÷îâåê ìîæå äà ñå áîè, ÷å ïðè îòêàç îò òÿõ òîé òðÿáâà äà ïðåðàãëåäà ïîâåäåíèåòî ñè â îáùåñòâîòî, ñâîÿòà ñåêñóàëíîñò, äà ïðåæèâåå ÷óâñòâîòî íà áåçíàäåæäíîñò è ñîáñòâåíà áåçïîìîùíîñò. ×åñòî ïàöèåíòèòå ñå ñúïðîòèâëÿâàò äà âçåìàò ðåøåíèå çà ñïèðàíå íà íàðêîòèöèòå, çàùîòî èçâëè÷àò îò òîâà îïðåäåëåíà óñëîâíà “ïîëçà”, íàïðèìåð, ñòðåìÿò ñå äà íå íîñÿò ïúëíà îòãîâîðíîñò çà ñâîåòî ïîâåäåíèå. Ñúïðîòèâàòà ìîæå äà áúäå ïðåäèçâèêàíà îò íåàäåêâàòíî èçïîëçâàíå íà ïñèõîòåðàïåâòè÷íèòå òåõíèêè, êîèòî òåðàïåâòúò ïðèëàãà ïî îòíîøåíèå íà ïàöèåíòà. Îáèêíîâåíî òîâà å ñâúðçàíî ñ íåäîñòàòú÷åí îïèò èëè ïîäãîòîâêà íà ïàöèåíòà èëè ñúñ ñòàðòèðàíå íà òåðàïèÿòà áåç ïàöèåíòúò äà ðàçáèðà ñúùíîñòòà íà òîçè èëè îíçè ìåòîä. Ñúïðîòèâàòà ìîæå äà óâåëè÷àâà óìèøëåíîòî ïðîòèâîäåéñòâèå /ÿâíî èëè ñêðèòî/, íà äðóãè õîðà-÷ëåíîâå íà ñåìåéñòâîòî, ïðèÿòåëè è ò.í.  äàäåíèÿ ñëó÷àé îñâåí ðàáîòàòà ñ ïðîáëåìà çà óïîòðåáàòà íà íàðêîòèöè, òåðàïåâòúò ìîæå äà âçåìå ðåøåíèå äà ðàáîòè è ñ ÷ëåíîâåòå íà íåãîâîòî ñåìåéñòâî, êîèòî ïîäïîìàãàò âúçíèêâàíåòî íà íåçäðàâè çàâèñèìè îòíîøåíèÿ. Íàé- ÷åñòî ôàêòîðèòå íà ñúïðîòèâàòà ñà ñâúðçàíè ñ ïàöèåíòà. Òîé ìîæå äà èìà ñâîè “ñêðèòè” ïëàíîâå, êîèòî ìîãàò äà ïîïðå÷àò íà óñïåõà íà òåðàïèÿòà. Êîãàòî ïàöèåíòúò ñå ñúãëàñÿâà íà ëå÷åíèå ñàìî çàðàäè âúíøíèÿ íàòèñê îò ñòðàíà íà ñåìåéñòâîòî èëè äðóãè çíà÷èìè çà íåãî ëèöà, òîé ñàì ìîæå äà íå áúäå èñòèíñêè çàèíòåðåñîâàí â óñïåõà è äà íå ïîëàãà íåîáõîäèìèòå óñèëèÿ, ïðîäúëæàâàéêè äà ñå ïðèäúðæà êúì ïðåäñòàâàòà ñè çà ñåáå ñè è îòðèöàòåëíàòà ñè íàñòðîéêà çà áúäåùåòî. Òàêà ïàöèåíòúò ìîæå äà äîéäå íà ëå÷åíèå ñàìî çà äà ïîòâúðäè ñâîÿòà òåçà, ÷å íå å ñïîñîáåí äà óñïåå. Ïîíÿêîãà ïàöèåíòèòå ïðîÿâÿâàò íèñêà òîëåðàíòíîñò êúì ôðóñòðàöèÿ/ ïðè ëèïñàòà íà óâåðåíîñò â èçõîäà íà òåðàïèÿòà, ñúìíåíèÿ â ñîáñòâåíèòå ñèëè, âèñîêî íèâî íà ñóáåêòèâíîòî óñåùàíå çà áåçïîìîùíîñò/.  ïî-äàëå÷åí ïëàí òîâà âîäè äî ïîâåäåíèå, íàñî÷åíî êúì ñîáñòâåíèÿ íåóñïåõ. Ïîíÿêîãà ñúïðîòèâàòà ìîæå äà ñå ïðîÿâè êàòî îïèò äà ñå îòñðî÷è ïîëó÷àâàíåòî íà ïîìîù. Íàïðèìåð ïàöèåíòúò ìîæå äà íàçîâå íàé- ðàçëè÷íè ïðè÷èíè êàòî òâúðäå âèñîêà öåíà èëè òâúðäå ãîëÿìà ïðîäúëæèòåëíîñò íà òåðàïèÿòà. Òåðàïåâòúò òðÿáâà äà ðàçáèðà, ÷å äåìîíñòðèðàùèÿò ñúïðîòèâà ïàöèåíò ìó ïðåäîñòàâÿ ìíîãî âàæíè ñâåäåíèÿ è èìåííî â òîâà ñå îïðåäåëÿ ìîäåëúò íà ìåæäóëè÷íîñòíîòî îáùóâàíå ìåæäó ïàöèåíòà è òåðàïåâòà. Ïðè÷èíà çà ñúïðîòèâà ÷åñòî å íåñïîñîáíîñòòà íà òåðàïåâòà äà “ñèíõðîíèçèðà” ñ ïàöèåíòà, êîéòî èäâà ñ îïðåäåëåí íàáîð óáåæäåíèÿ / åäíî îò êîèòî å íàïðèìåð òîâà, ÷å òîé å òîëêîâà áîëåí è íåùàñòåí, ÷å íèêîé íå ìîæå äà ìó ïîìîãíå/. Òåðàïåâòúò ïðè òîâà ìîæå äà áúäå óáåäåí, ÷å íà âñÿêà öåíà è ìíîãî áúðçî òðÿáâà äà ïîñòèãíå óñïåõ â ðàáîòàòà ñúñ âñåêè ïàöèåíò. Òàêàâà “ àñèíõðîííîñò” ïðåäèçâèêâà ñúïðîòèâà è íåãàòèâíè åìîöèè ó ñàìèÿ òåðàïåâò, êîåòî, îò ñâîÿ ñòðàíà, çàñèëâà ñúïðîòèâàòà íà ïàöèåíòà. Òåðàïåâòúò òðÿáâà äà èçó÷è ñâîÿòà ñúïðîòèâà è ñâîèòå åìîöèè, ïðåäèçâèêàíè îò êîíêðåòíàòà òåðàïåâòè÷íà ñèòóàöèÿ è äà ðàçáåðå, ÷å âñåêè òåðàïåâòè÷åí ïðîöåñ ïðèëè÷à íà ïðîöåñà íà ïîðàñòâàíåòî è ÷å ïàöèåíòúò òðÿáâà äà ïðåìèíå ïðåç âñè÷êè íåãîâè åòàïè.  òðàäèöèîííàòà òåðàïèÿ èëè ïðè êîíñóëòèðàíå ñúïðîòèâàòà òðÿáâà äà áúäå “èíòåðïðåòèðàíà”. Àêî òåðàïåâòúò èëè êîíñóëòàíòúò íå ìîæå äà ïðåäëîæè íèêàêâè èíòåðïðåòàöèè, òîé ïîíÿêîãà îáÿñíÿâà ëèïñàòà íà ãîòîâíîñò ó ïàöèåíòà äà èìà ïîëçà îò ëå÷åíèåòî. Íî ñúïðîòèâàòà ìîæå ìíîãî óìåëî äà áúäå èçïîëçâàíà îò òåðàïåâòà, àêî òîé ñå îòíàñÿ ñ íåÿ ïî ïðèíöèïà íà äæóäîòî- âìåñòî äà ïðîòèâîäåéñòâàø íà óäàðà, ïî- äîáðå äà ãî ïîåìåø è äà ãî çàñèëèø, çà äà ëèøèø ïðîòèâíèêà îò ðàâíîâåñèå. Òîâà íå å ñëîæåí ìåòîä- áëàãîäàðåíèå íà ïîîùðåíèÿòà â ïîâåäåíèåòî íà ïàöèåíòà çàïî÷âàò äà íàñòúïâàò ïðîìåíè. Êîãàòî íÿêîãî ïîîùðÿâàò äà ñå ñúïðîòèâëÿâà, òîé èìà âúçìîæíîñò äà èçáèðà åäíî îò äâåòå: èëè äà ñå ñúãëàñè/ à ùîì ñå ñúãëàñè, òîâà âå÷å íå å ñúïðîòèâà/, èëè äà íå ñå ñúãëàñè / êîåòî âîäè äî òîâà, ÷å òîé ïðåñòàâà äà îêàçâà ñúïðîòèâà/. Òåðàïåâòúò íå áèâà äà çàáðàâÿ çà òîâà, ÷å ïàöèåíòúò å äîøúë çà ïîìîù. Ïðè óñòàíîâÿâàíåòî íà òåðàïåâòè÷åí êîíòàêò ñ ïàöèåíòà òðÿáâà äà ñå ïðèåìå íåãîâîòî ïîâåäåíèå è äà ñå ñúçäàäàò óñëîâèÿ òî äà ñå ïðîÿâè. Ðîëÿòà íà òåðàïåâòà ñå ñúñòîè â òîâà, äà ïîêàæå íà ïàöèåíòà, ÷å íåãîâîòî ïîâåäåíèå ìîæå äà áúäå èçïîëçâàíî â íåãîâà ïîëçà. Ïî òàêúâ íà÷èí, âàæíî å íå îäîáðåíèåòî íà òåðàïåâòà íà ïîâåäåíèåòî íà ïàöèåíòà, à âúçìîæíîñòòà ñàìèÿò ïàöèåíò äà èçïîëçâà ïîâåäåíèåòî ñè çà óñïåøíîòî ðàçðåøàâàíå íà âñÿêà ñèòóàöèÿ. Ñúïðîòèâàòà íå å äîáðà è íå å ëîøà. Òÿ ïðîñòî ñúùåñòâóâà è èçèñêâà óâàæåíèå, òúé êàòî ñå ÿâÿâà ïðîÿâà íà ìíîãîãîäèøåí îïèò çà ïðèñïîñîáÿâàíå, ñ êîéòî ïàöèåíòúò å áèë ïðèíóäåí äà æèâåå è îò êîéòî ñåãà òðÿáâà äà ñå îòêàæå. Ïàöèåíòúò èìà ïðàâî äà ñå ñúïðîòèâëÿâà è äà íå ñå ñúïðîòèâëÿâà, äà ñúòðóäíè÷è èëè äà íå ñúòðóäíè÷è. Ïàöèåíòúò íå áèâà äà áúäå îñúæäàí èëè îòõâúðëÿí çàðàäè íåãîâàòà ñúïðîòèâà è òåðàïåâòúò òðÿáâà äà ïðèåìå òîçè ôàêò, ÷å íà òîçè åòàï òÿ ìó å íåîáõîäèìà. Òåðàïåâòúò òðÿáâà äà óâàæàâà ñúïðîòèâàòà, ðàçáèðàéêè, ÷å íåéíàòà ïðîÿâà ãîâîðè çà åäíî- òîé ñàìèÿò ñå äâèæè ìíîãî áúðçî è î÷àêâà áúðçè ïðîìåíè. Ïðîÿâàòà íà ñúïðîòèâà ñèìâîëèçèðà íà÷àëîòî íà ïðîìåíèòå. Äà ðàçãëåäàìå åäèí îò ñòèëîâåòå çà êîíñóëòèðàíå- ìîòèâàöèîííî èíòåðâþ. Òîâà å íàñî÷âàø, öåíòðèðàí îêîëî ïàöèåíòà ñòèë íà êîíñóëòèðàíå, êîéòî ñå èçïîëçâà çà ïðåäèçâèêâàíå íà ïðîìåíè â ïîâåäåíèåòî ÷ðåç ïîìîù íà ïàöèåíòà äà èçó÷è è ðàçøèðè ïðîòèâîðå÷èÿòà ìåæäó ñâîèòå æèçíåíè ïîòðåáíîñòè è òåçè, ðåçóëòàòè, êîèòî òîé ïîñòèãà êàòî çàâèñèì.  ñðàâíåíèå ñ êîñâåíîòî êîíñóëòèðàíå òî å ïî- ôîêóñèðàíî è öåëåíàñî÷åíî. Èçñëåäâàíåòî è ðàçðåøàâàíåòî íà ïðîòèâîðå÷èÿòà å îñíîâíà çàäà÷à íà ìîòèâàöèîííîòî èíòåðâþ è òåðàïåâòúò íàðî÷íî íàñî÷âà ïàöèåíòà êúì ïîñòèãàíåòî íà òàçè öåë. Êðàéíî âàæíî å äà ñå ðàçëè÷è ñúùíîñòòà íà ìîòèâàöèîííîòî èíòåðâþ îò îíåçè òåõíèêè, êîèòî ïðåäëàãàìå çà ïðîÿâÿâàíåòî íà òàçè ñúùíîñò. Êëèíèöèñòèòå è ïñèõîëîçèòå, êîèòî èçëèøíî ñå ñúñðåäîòî÷àâàò íà âúïðîñèòå íà òåõíèêàòà, ìîãàò äà èçòúðâàò îò ïîãëåä ñàìàòà ñúùíîñò è ñòèë, êîèòî ñå ÿâÿâàò îñíîâíè çà òîçè ïîäõîä. Êîëêîòî êëèíè÷íè ñëó÷àè èìà, òîëêîâà ùå áúäàò è âàðèàíòèòå çà èçïîëçâàíå íà òåõíèêàòà. Íî ñúùíîñòòà íà ìåòîäà å ïî- ïîñòîÿííà è ìîæå äà ñå îõàðàêòåðèçèðà ñ íÿêîëêî êëþ÷îâè ïîëîæåíèÿ: Ìîòèâàöèÿòà çà ïðîìÿíà èçëèçà îò ïàöèåíòà, à íå ìó ñå íàòðàïâà îòñòðàíè. Äðóãèòå ìîòèâàöèîííè ïîäõîäè ñëàãàò àêöåíò íà ïðèíóäàòà, óáåæäåíèåòî, êîíñòðóêòèâíàòà êîíôðîíòàöèÿ è èçïîëçâàíåòî íà âúíøíè îáñòîÿòåëñòâà. Òàêèâà ñòðàòåãèè ìîæå äà áúäàò èçïîëçâàíè çà ïðåäèçâèêâàíå íà ïðîìåíè, íî òå ñèëíî ñå ðàçëè÷àâàò îò ìîòèâàöèîííîòî èíòåðâþ, êîåòî ñå îñíîâàâà íà ïðîÿâà è ìîáèëèçàöèÿ íà âúòðåøíèòå öåííîñòè è öåëèòå íà ïàöèåíòà çà ñòèìóëèðàíå íà ïðîìåíèòå â ïîâåäåíèåòî. Äà ñå ôîðìóëèðàò è ðàçðåøàò ñîáñòâåíèòå ïðîòèâîðå÷èÿ å çàäà÷à íà ïàöèåíòà, à íå íà êîíñóëòàíòà. Àìáèâàëåíòíîñòòà ìîæå äà ïðèåìà ôîðìàòà íà êîíôëèêò ìåæäó äâå ëèíèè íà ïîâåäåíèå / íàïðèìåð çàäîâîëÿâàíå íà ñîáñòâåíèòå æåëàíèÿ è ñàìîîãðàíè÷åíèå/, ñ êîåòî ñå àñîöèèðàò îïðåäåëåíè èçãîäè è óñèëèÿ. Ïðè ìíîãî ïàöèåíòè íèêîãà íå å èìàëî âúçìîæíîñò äà ñå èçðàçÿò ñëîæíèòå, ïðîòèâîðå÷èâè è ìíîãî ëè÷íè ñòðàíè íà òîçèêîíôëèêò. Çàäà÷àòà íà òåðàïåâòà å äà ïîäïîìàãà ïðîÿâÿâàíåòî íà âñè÷êè ñòðàíè îò îìàãüîñàíèÿ òðèúãúëíèê íà âúòðåøíèÿ êîíôëèêò è äà íàñî÷âà ïàöèåíòà êúì ïðèåìëèâî ðåøåíèå, êîåòî ùå ñòàíå îïîðà íà ïðîìÿíàòà. Ïðÿêîòî óáåæäàâàíå íå ñå ÿâÿâà åôåêòèâåí ìåòîä çà ðàçðåøàâàíå íà ïðîòèâîðå÷èÿòà. Ñúùåñòâóâà èçêóøåíèåòî äà îêàæåø “ïîìîù” íà ïàöèåíòà, êàòî ãî óáåæäàâàø â ñïåøíàòà íåîáõîäèìîñò äà ðåøè ïðîáëåìà è â ïðåäèìñòâàòà íà ïðîìÿíàòà. Íî ïîäîáíà òàêòèêà çàñèëâà íåãîâàòà ñúïðîòèâà. Ñòèëúò íà êîíñóëòèðàíå îñíîâíî å ñïîêîåí è ïðåäðàçïîëàãàù. Ïðÿêîòî óáåæäåíèå, àãðåñèâíàòà êîíôðîíòàöèÿ è àðãóìåíòàöèÿ ñå ÿâÿâàò êîíöåïòóàëíà ïðîòèâîïîëîæíîñò íà ìîòèâàöèîííîòî èíòåðâþ è ïðè òîçè ïîäõîä î÷åâèäíî ñà ïðîòèâîïîêàçàíè. Íà òåðàïåâòà, ñ

Ключови стратегии

- Ðàçâèòèåòî íà ïðîòèâîðå÷èåòî ìåæäó ìîòèâàöèîííèòå ïîçèöèè íà ëè÷íîñòòà íà ïàöèåíòà ÷ðåç èçÿâÿâàíå íà âåðáàëíà, ìèìè÷åñêà è ïîâåäåí÷åñêà èçðàçíîñò â ïðîöåñà íà îáñúæäàíåòî íà ïðîáëåìà. - ó÷àñòèå â ïðîáëåìèòå íà ïàöèåíòà. - ñúïðåæèâÿâàíå - Åìïàòèÿ; - ïîääåðæàùî ïîâåäåíèå - óìåíèå äà ñå íàìåðÿò ïðè÷èíè çà ïðîìÿíà â ïîâåäåíèåòî, â èçðàçÿâàíåòî íà ïàöèåíòà - îïòèìèçúì ïî îòíîøåíèå íà ïðîìåíèòå; - óìåíèå íàâðåìå äà ñå âíóøè óâåðåíîñò âúâ âúçìîæíîñòòà çà ïðîìåíè  îáùóâàíåòî òåðàïåâòèòå òðÿáâà äà áúäàò ìàêñèìàëíî ðåçèñòåíòíè è ìèíèìàëíî äèðåêòèâíè è êîíôðîòàíöèîííè. Åìïàòèÿòà ñå ñú÷åòàâà ñ ïîääúðæàíå íà ñàìîåôåêòèâíîñòòà íà ïàöèåíòà , çà äà ìîæå òîé äà âúçïðèåìå ïðîìåíèòå çà âúçìîæíè, à ñåáå ñè – ñïîñîáåí íà òåçè ïðîìåíè. ×åñòî ñå èçïîëçâà “îáðàòíàòà âðúçêà” çà çàñèëâàíå íà ìîòèâàöèÿòà ó êëèåíòà. Íàé- âàæíî å äà ñå èçáÿãâàò êîíôðîíòàöèè, â êîèòî òåðàïåâòúò ñå çàåìà äà çàùèòàâà ñâîåòî ìíåíèå ïî ïîâîä ïðîáëåìèòå íà ïàöèåíòà è íàñòîÿâà çà íåîáõîäèìîñòòà îò ïðîìåíè â íåãîâîòî ïîâåäåíèå è ìèñëè, à ïàöèåíòúò äîêàçâà, ÷å íÿìà ïðîáëåì è íÿìà íóæäà äà ñå ïðîìåíÿ. Àðãóìåíòàöèÿòà íà ïàöèåíòà å îñíîâíî ïîëå çà ðàáîòà íà òåðàïåâòà, òóê òðÿáâà äà ñå òúðñÿò ïðîòèâîðå÷èÿòà. Òåðàïåâòúò å äëúæåí äà èçáÿãâà ïîçèöèÿòà íà “åêñïåðò”, êîéòî ïðîâåæäà åêñïåðòèçà è îöåíÿâà ïîçèöèÿòà è ðåøåíèÿòà íà êëèåíòà. Òåðàïåâòúò íå òðÿáâà äà çàäàâà “ çàêðèòè “ âúïðîñè/ ò.å. òàêèâà, êîèòî âîäÿò äî êðàòêè îòãîâîðè/ è îñîáåíî äà èçáÿãâà çàäàâàíåòî íà íÿêîëêî âúïðîñà åäíîâðåìåííî. Äèàãíîñòè÷íèòå “ åòèêåòè”, õàðàêòåðíè çà ïðîáëåìà íà çàâèñèìîñòòà, ñà àáñîëþòíî íåóìåñòíè.  ðàáîòàòà íà òåðàïåâòà èìà íóæäà è îò ñóïåðâèçèÿ. Òîçè ïðîöåñ ìîæå äà ñòàâà ïîä ôîðìàòà íà âèäåîçàïèñè è ïîñëåäâàùî ðàçãëåæäàíå è îáñúæäàíå èëè ïîä ôîðìàòà íà íàáëþäåíèå íà ðàáîòàòà ñ ïîñëåäâàùî îáñúæäàíå. Ãëàâíàòà ðîëÿ íà òåðàïåâòà å äà èçÿâÿâà è óñèëâà âúòðåøíàòà, ïðèñúùà íà êëèåíòà, ìîòèâàöèÿ çà ïðîìÿíà. Òàçè ôàñèëèòàòîðñêà ðîëÿ ìîæå äà âêëþ÷âà òî÷íî âãðàäåíè â áåñåäàòà åëåìåíòè íà îáó÷åíèåòî íà áàçàòà íà ñúòðóäíè÷åñòâî. Ïî òàêúâ íà÷èí òåðàïåâòúò ñå ÿâÿâà ôàñèëèòàòîð / çàñèëâàù îáó÷åíèåòî/, ó÷èòåë è ñúòðóäíèê. Ðîëÿòà íà åêñïåðòà èëè ñúâåòíèêà ñòàâà íåïðèåìëèâà. Êîãàòî îáà÷å ïåðñîíàëúò èìà íóæäà îò îáðàòíà âðúçêà çà ðåøàâàíå íà âúïðîñà, äîêîëêî ïðàâèëíî ñå ïðîâåæäà ìîòèâàöèîííàòà òåðàïèÿ, òåðàïåâòúò âëèçà â ðîëÿòà íà îáó÷àâàù, íî ñàìî çà ïåðñîíàëà, à íå çà ïàöèåíòà. Êëèåíòúò òðÿáâà äà ãîâîðè ïîâå÷å îò ïîëîâèíàòà íà âðåìåòî íà öåëèÿ ðàçãîâîð, îñîáåíî â ïåðèîäà, êîãàòî òîé ëè÷íî ðåàãèðà íà “îáðàòíàòà âðúçêà”, êîÿòî òåðàïåâòúò äàâà â ðîëÿòà íà “ óáåäèòåëåí îáÿñíèòåë”. Ñåñèèòå íà ÌÅÒ ñà îðèåíòèðàíè êúì êëèåíòà, íî ñà äèðåêòèâíè. Òåðàïåâòúò ñèñòåìàòè÷íî èçïîëçâà ñòðàòåãèÿòà íà “ âíèìàòåëíè” íàòèñê. Íî ñåñèèòå ñà óñïåøíè ñàìî òîãàâà, êîãàòî íàòèñêúò å òîëêîâà âíèìàòåëåí, ÷å ïàöèåíòúò ñúâúðøåíî íå ãî óñåùà è âúçïðèåìà èíôîðìàöèÿòà íà òåðàïåâòà êàòî ìíåíèå, â êðàåí ñëó÷àé- êàòî ñúâåò. Äèðåêòèâíîñòòà îáèêíîâåíî ñúïðîâîæäà ïðîöåñà íà çàäàâàíå íà “ îòêðèòè âúïðîñè” è îáñúæäàíå íà îòãîâîðèòå â ñú÷åòàíèå ñúñ ñåëåêòèâíà ðåôëåêñèÿ.  îíåçè ñëó÷àè, êîãàòî òåðàïåâòúò è êëèåíòúò ñà ïîïàäíàëè â çàäúíåíà óëèöà, ñå èçïîëçâàò ìåòàôîðè. Àêî íà òåðàïåâòà ìó å íåîáõîäèìî äà ñè âîäè çàïèñêè è òå ìó ïîìàãàò äà ïîñòðîè ðàáîòàòà ñè ñ êëèåíòà, òîé ñëàãà ëèñòà, íà êîéòî ïèøå, íà ìàñàòà ðåäîì ñ êëèåíòà, òàêà ÷å òîé äà ìîæå äà ãî âèæäà è òîâà íå ïðåäèçâèêâà èçëèøíîòî ìó áåçïîêîéñòâî. ÌÅÒ âêëþ÷âà â ñåáå ñè ñòðóêòóðèðàíàòà îöåíêà íà èíôîðìàöèÿ îò ðîäà íà èñòîðèÿ íà ðàçâèòèåòî íà çàâèñèìîñòòà/ òåìïî, âëèÿåùè ôàêòîðè è äð./, ïîñëåäèöè îò óïîòðåáàòà íà ïñèõîàêòèâíîòî âåùåñòâî âúðõó çäðàâåòî è æèâîãà, ôîðìèðàíåòî íà ïîâåäåíèåòî, äîâåëî äî çàâèñèìîñòòà, èíäèâèäóàëíè ëè÷íîñòíè, ìåæäóëè÷íîñòíè è ñîöèàëíè ôàêòîðè, ïîâëèÿëè íà íåéíîòî ôîðìèðàíå, ñåìåéíàòà èñòîðèÿ è äðóãè ðèñêîâè ôàêòîðè, àêòóàëíî ïñèõè÷åñêî è ôèçè÷åñêî ñúñòîÿíèå è ñîöèàëåí ñòàòóñ. Çà îöåíêàòà íà òåçè äàííè ìîãàò äà áúäàò èçïîëçâàíè ðàçëè÷íè èíñòðóìåíòè. Òå òðÿáâà äà ñà ÷óâñòâèòåëíè êàêòî â ðàííèòå, òàêà è â ïîñëåäâàùèòå ñòàäèè íà ìîòèâàöèîííàòà òåðàïèÿ è äà ïðåäîñòàâÿò âúçìîæíîñò çà äîñòàòú÷íî äúëáîê è ñåðèîçåí àíàëèç. Òåçè äàííè ñå èçïîëçâàò êàòî îïîðà â ïðîöåñà íà ìîòèâàöèîííîòî èíòåðâþ. Îöåíêàòà èì òðÿáâà äà áúäå ñòðóêòóðèðàíà è âêëþ÷åíà â ïúðâèòå òðè òåðàïåâòè÷íè ñåñèè. Íà ïúðâàòà ñåñèÿ ìîæå äà áúäå îñúùåñòâåí ïúðâèÿò êîíòàêò è êðàòêî ìîòèâàöèîííî èíòåðâþ, êîåòî èìà çà öåë äà ïîäãîòâè êëèåíòà çà îöåíêà. Íà âòîðàòà ñåñèÿ ìîæå äà áúäå ïðîâåäåíà ñòðóêòóðèðàíà îöåíêà íà ôàêòîðèòå íà âçàèìîäåéñòâèåòî ìåæäó ëè÷íîñòòà è ñðåäàòà, èñòîðèÿòà è ïîñëåäèöèòå îò çàâèñèìîñòòà íà êëèåíòà. Áúðçîòî óñòàíîâÿâàíå íà ðàáîòåí ñúþç å âàæíà öåë íà ÌÅÒ, íåãîâîòî ïîñòèãàíå ñúçäàâà îñíîâà íå ñàìî çà ïðîâåæäàíå íà ìîòèâàöèîííàòà òåðàïèÿ, íî è çà ëå÷åíèåòî êàòî öÿëî. Ïîñòèãàíåòî íà ñúþç ñòàâà ÷ðåç “ îòêðèòè âúïðîñè” è ðåôëåêòèâíî ñëóøàíå. Ïîääúðæàùèòå è ðàçâèâàùèòå ñòðàòåãèè ïîíèæàâàò çàùèòàòà íà êëèåíòà è ãî ïðàâÿò ãîòîâ çà ïðîìåíè.  çàâèñèìîñò îò ñòåïåíòà íà ãîòîâíîñò íà êëèåíòà çà ïðîìåíè äàäåíèÿò ìåòîä ìîæå äà áúäå åôåêòèâåí ïî ðàçëè÷åí íà÷èí, íî òîé ïðîâîêèðà è ðàçâèâà ãîòîâíîñòòà. Ìåòîäúò å àïðîáèðàí óñïåøíî ïðè áîëíè ñ àëêîõîëíà, õàøèøîâà è õåðîèíîâà çàâèñèìîñò è å â ñúñòîÿíèå äà ïðåäèçâèêà ïðîìåíè äàæå íà íàé- ðàííèòå ñòàäèè îò ïðîöåñà íà ôîðìèðàíå íà ãîòîâíîñòòà ; òîé å åôåêòèâåí äîðè ó òðóäíî ìîòèâèðóåìè ëèöà, çàâèñèìè îò íàðêîòèöèòå, ñ èçðàçåíè ñàìîðàçðóøèòåëíè òåíäåíöèè. Òåìèòå íà ìîòèâàöèîííàòà ñåñèÿ îáèêíîâåíî ñå îïðåäåëÿò îò òåðàïåâòà, íî ñïåöèôè÷íèÿò êîíòåêñò ñúçäàâà â ïðîöåñà íà ðàáîòàòà êëèåíòúò. Ïðèìåðè ìîãàò äà áúäàò ñëåäíèòå: - ïðèÿòíèòå è íå ìíîãî ïðèÿòíèòå ñòðàíè îò óïîòðåáàòà íà íàðêîòèöè/ àëêîõîë, äðóãè ïñèõîàêòèâíè âåùåñòâà/ - òèïè÷íèÿò äåí, âêëþ÷âàù óïîòðåáàòà íà íàðêîòèê - ïðè÷èíèòå çà òîâà äà ñå ïðîìåíèø èëè äà íå ñå ïðîìåíèø -ìèñëè íà òåìà êàê ìîæåø äà ñå ïðîìåíèø è äà ïðîìåíèø æèâîòà ñè Îáèêíîâåíî ñåñèèòå çàïî÷âàò ñ “ îòêðèòè âúïðîñè” è çàâúðøâàò ñ èçâîäè. Ñåñèèòå ñå ïëàíèðàò ïðåäâàðèòåëíî, ìàêàð ÷å â õîäà íà òÿõíîòî ïðîâåæäàíå ñòðóêòóðàòà èì ìîæå äà ñå èçìåíè.Âàæíî å äà íå ñå ïðîìåíÿ ïîçèöèÿòà è äà ñå ñúõðàíè öåíòðèðàíîñòòà êúì êëèåíòà. Ñèòóàöèèòå íà ñðèâ è ðåöèäèâ ñúùî òðÿáâà äà ñå èçïîëçâàò îò òåðàïåâòà, çà äà ñå çàñèëè çíà÷èòåëíî ìîòèâàöèÿòà íà êëèåíòà çà ïðîìåíè.  òåçè ñëó÷àè ñå èçïîëçâàò “ îòêðèòè âúïðîñè”, îòêðèòà ïðîÿâà íà åìîöèè è ÷óâñòâà, ìèñëè, ïîçèöèè íà êëèåíòà. Ïðè òîâà àêòèâíî ñå èçïîëçâà ðåôëåêòèâíîòî ñëóøàíå. Íåîáõîäèìî å ùàòåëíî äà ñå èçáÿãâàò âñÿêàêâè âèäîâå “ ïðèñúäè” èëè ñóðîâè èçâîäè.  òàêúâ ñëó÷àé êëèåíòúò âúçïðèåìà ñðèâà èëè ðåöèäèâà êàòî îïèò, íà ÷èåòî îñíîâàíèå ñå ñòðîè ïëàí çà ïî- íàòàòúøíè ïðîìåíè è óáåäåíîñò , ÷å òîçè ïëàí íå ìîæå äà ïðîìåíè íèùî.  òåðàïèÿòà ìîãàò äà áúäàò âúâëè÷àíè è âàæíè çà êëèåíòà õîðà. Ñúâìåñòíèòå ñåñèè ìîãàò äà áúäàò ïîëåçíè çà ôîðìèðàíå íà ìîòèâàöèÿ è ïîñòðîÿâàíå íà ïëàíà çà ïðîìåíè. Ïðè òîâà ñúâìåñòíèòå ñåñèè òðÿáâà äà ñå âîäÿò ïî òàêúâ íà÷èí, ÷å äðóãèòå õîðà äà íå îêàçâàò íàòèñê âúðõó êëèåíòà. Òå ïðîñòî ïðåäîñòàâÿò îáçîðíà èíôîðìàöèÿ íà ñèòóàöèÿòà íà áàçà íà ñîáñòâåíèòå ñè âúçïðèÿòèÿ, ôîêóñèðàíè íà êëèåíòà è ïî- òîçè íà÷èí ìîãàò äà ïîâëèÿÿò íà íåãîâàòà ìîòèâàöèÿ. ×åñòî ïúòè èìåííî âêëþ÷âàíåòî íà âàæíè çà êëèåíòà õîðà ìîæå äà ñå îêàæå íàé- ñúùåñòâåíî çà êëèåíòà. Íî â ñúâìåñòíèòå ñåñèè òåðàïåâòúò òðÿáâà äà ïðîÿâÿâà îñîáåíî ìàéñòîðñòâî, çàùîòî áëèçêèòå ìîæå äà ñå îïèòàò äà îáâèíÿâàò êëèåíòà, äà ïðåõâúðëÿò âúðõó íåãî èëè òåðàïåâòà ñâîèòå ïðîáëåìè. Òðÿáâà äà ñå èìà ïðåäâèä, ÷å òÿõíîòî ìèñëåíå, åìîöèè è ïîâåäåíèå äàëå÷å íå âèíàãè ñå óïðàâëÿâàò îò òÿõ ñàìèòå. Çàòîâà ïîäîáíè ñåñèè ñå ïðîâåæäàò ñëåä ùàòåëíà ïîäãîòîâêà êàêòî íà êëèåíòà, òàêà è íà áëèçêèòå ìó. Íèêîãà íå áèâà äà ñå çàáðàâÿ, ÷å èìà ñàìî åäíà ãëàâíà öåë- êëèåíòúò äà ñå óáåäè äà ñå ïðîìåíè. Äà âèäèì êàêâî å “ïîçâîëåíî” è êîå å “çàáðàíåíî” â ìîòèâàöèîííîòî êîíñóëòèðàíå.

Позволено

Äà ñå ñíèæàâà ïðèâëåêàòåëíîñòòà íà óïîòðåáàòà íà ïñèõîòðîïíè âåùåñòâà. åäèí îò ïúðâèòå îïîçíàâàòåëíè ðàçãîâîðè ñ ïàöèåíòà äà ñå èçÿñíè êàê ñå ïðîÿâÿâàò çà íåãî ïðåäèìñòâàòà è íåäîñòàòúöèòå íà óïîòðåáàòà íà ïñèõîàêòèâíè âåùåñòâà. Ïîâå÷åòî ïàöèåíòè ùå êàæàò, ÷å óäîâëåòâîðåíèåòî è ïîçèòèâíîòî âúçäåéñòâèå îòäàâíà âå÷å ñà â ìèíàëîòî, à íà ïðàêòèêà òå ñå ñáëúñêâàò ñàìî ñ íåäîñòàòúöèòå. Âñå åäíî, ñíèæàâàíåòî èëè ïðåêðàòÿâàíåòî íà óïîòðåáàòà íà ïñèõîàêòèâíè âåùåñòâà èì ñå âèæäà â äàäåíèÿ ñòàäèé íåâúçìîæíî. Êàòî ðåçóëòàò îò î÷àêâàíèòå ïîñëåäèöè, íåçíàíèåòî êàê äà æèâåÿò áåç íàðêîòèöè, ñòðàõà îò êîíôðîíòàöèÿ ñ íåïîñðåäñòâåíàòà ñîöèàëíà ñðåäà, ÷óâñòâî íà âèíà è ò-í. Óïîòðåáàòà íà ÏÀ â äàäåíèÿ ìîìåíò å íåîáõîäèìî, çà äà ñå ñïðàâÿò â íÿêàêâà ñòåïåí ñ òåçè ÷óâñòâà è, ñëåäîâàòåëíî, ñå ÿâÿâà ãîëÿìî ïðåäèìñòâî. Äà ñå ïîä÷åðòàâà ëè÷íàòà îòãîâîðíîñò.Îòãîâîðíîñòòà å òîâà, êîåòî ñòðàäàùèÿò îò çàâèñèìîñò ÷îâåê íå å ïîåìàë âúðõó ñåáå ñè â ïðîäúëæåíèå íà äúëãî âðåìå. Âñè÷êè îêîëî íåãî íîñÿò îòãîâîðíîñò çà ñåãàøíàòà ìó ñèòóàöèÿ è òîé ñå ñ÷èòà çà æåðòâà, êîÿòî íå îêàçâà ñúïðîòèâà. Òåðàïåâòúò ïîâòàðÿ òîâà, êîåòî êàçâà ïàöèåíòúò, ïî òàêúâ íà÷èí ïàöèåíòúò ÷åñòî ñàì çàïî÷âà äà îñúçíàâà êîëêî ñåðèîçíà å ñèòóàöèÿòà è ïîñòåïåííî èäâà íà ñåáå ñè. Äà ñå ïîääúðæà òúðñåíåòî íà àëòåðíàòèâíè âàðèàíòè íà ïîâåäåíèåòî.Çà äúëãî âðåìå ïîòðåáèòåëèòå íà ÏÀ íå ñà áèëè èñòèíñêè çàãðèæåíè äà òúðñÿò àëòåðíàòèâà íà ñåãàøíîòî ñè ñúùåñòâóâàíèå. À è çàùî ? Òàêîâà ïàñèâíî ïîâåäåíèå ñå ÿâÿâà èñòèíñêàòà ñúùíîñò íà ðîëÿòà íà æåðòâà. Ïðèìåð. Ïàöèåíò: Âñúùíîñò íà ìåí âå÷å ìè å âñå åäíî. Òåðàïåâò:Âå÷å íå âè å ñòðàõ äîðè îò ñìúðòòà? Ï.: À êàêâî äðóãî ìè îñòàâà? Âèæòå äîêúäå ìå äîâåäîõà íàðêîòèöèòå. Ò.: Èñêàòå äà êàæåòå, ÷å ìîæåòå äà ïðîäúëæèòå äà óïîòðåáÿâàòå íàðêîòèöè, ÷å òàêà èëè èíà÷å ïîâå÷å íÿìà ñìèñúë. Òàêà ëè å ? Ï.: Äà, àç ÷åñòî ìèñëÿ çà òîâà. Ò.: Äîâîëíè ëè ñòå, ÷å ñòå çàâèñèìè îò íàðêîòèöèòå, àêî ñìÿòàòå,÷å å âúçìîæíî äà ïðîäúëæèòå äà ãè óïîòðåáÿâàòå? Ï.: Âñè÷êî äúðæà ïîä êîíòðîë, íî âñå ïî-ðÿäêî ñúì ñèãóðåí â òîâà. Ò.: Çíà÷è ñëó÷âà ñå âñå ïàê? Òîãàâà íå âñè÷êî å òîëêîâà çëå. Êàêâî ìèñëèòå â òàêèâà ìîìåíòè? Ï.:Å, çà äåöàòà ñè, åñòåñòâåíî. Ò.: Íåêà äà óòî÷íèì: îáèêíîâåíî íå âèæäàòå íèêàêúâ èçõîä è åäíî îò ìàëêîòî íåùà, êîèòî âè ïîääúðæàò, ñà ìàøèòå äåöà. Ìîæå áè ùå óñïååòå äà âèäèòå è äðóãè âúçìîæíîñòè? Ìîæå áè ùå óñïåÿ äà âè ïîìîãíà äà îãëåäàìå òåçè âúçìîæíîñòè. Äà ñå ðàçÿñíÿâàò çàäà÷èòå Êîãàòî ïàöèåíòúò èäâà ïðè òåðàïåâòà, òîé îáèêíîâåíî èìà ïîäãîòâåíà öÿëà èñòîðèÿ, îñíîâàíà íà òîâà, êîåòî, ñïîðåä íåãî, èñêà äà ÷óå òåðàïåâòúò. Ïàöèåíòúò îáèêíîâåíî èçðåæäà ìíîæåñòâî ïðîáëåìè. Âàæíî å äà ñå èçÿñíè êîè îò òåçè ïðîáëåìè ñà îñíîâíè è çàåäíî ñ ïàöèåíòà äà ñå ôîðìóëèðàò çàäà÷è, êîèòî ùå ìó áúäàò ïî ñèëèòå. Ôîðìóëèðàíåòî íà çàäà÷èòå å åäíà îò íàé- ñëîæíèòå öåëè íà òåðàïåâòà. Öåëèòå òðÿáâà äà áúäàò ñïåöèôè÷íè, èçìåðèìè, ïðèåìëèâè, ðåàëèñòè÷íè çà ïàöèåíòà è äà ñå îòíàñÿò êúì îïðåäåëåí ïåðèîä îò âðåìå. Öåëèòå ìîãàò äà áúäàò îïðåäåëåíè âúâ âñè÷êè îáëàñòè: äà ñå îòíàñÿò äî åìîöèîíàëíè è ïñèõîëîãè÷åñêè ïðîáëåìè, êàòî íàïðèìåð :” Èñêàì äà ñå íàó÷à äà ïðèåìàì ÷óâñòâàòà ñè çà âàæíè”, èëè “Èñêàì äà ñå íàó÷à äà ãîâîðÿ çà ÷óâñòâàòà ñè çà òðåâîãà è âèíà”, ðåëàêñàöèÿ :” Èñêàì äà ñå íàó÷à êàê ïî- äîáðå äà çàñïèâàì”, èíôîðìàöèîííè :” Èñêàì äà ïîëó÷à èíôîðìàöèÿ çà òîâà, êàêâè ùå áúäàò ôèçè÷åñêèòå ïîñëåäèöè, àêî ïðåñòàíà äà âçåìàì íàðêîòèöè”, æèòåéñêè: “ Èñêàì äà îñìèñëÿ âñè÷êèòå ñè ïðàêòè÷åñêè ïðîáëåìè è äà óâåäîìÿ çà òàçè ñèòóàöèÿ ñåìåéñòâîòî è ïðèÿòåëèòå ñè”, ðåöèäèâ :” Èñêàì äà çíàì êàêâè íàâèöè òðÿáâà äà èìàì, çà äà ïðîäúëæà äà íå óïîòðåáÿâàì ïñèõîàêòèâíè âåùåñòâà”V Äà ñå äåìîíñòðèðà åìïàòèÿ / ñú÷óâñòâèå/ Àêî òåðàïåâòúò î÷åâèäíî ñå ïðèäúðæà êúì åìïàòè÷íèÿ ïîäõîä, ïàöèåíòúò ÷óâñòâà, ÷å íåãî ãî ïðèåìàò è ñàìîåôåêòèâíîñòòà ìó ðàñòå. Âçàèìîäåéñòâèåòî ìåæäó ïàöèåíò è òåðàïåâò ùå áúäå ïî- óñïåøíî, òúé êàòî ñúïðîòèâàòà íàìàëÿâà. Ïàöèåíòúò ñ ïî- ãîëÿìà âåðîÿòíîñò ùå ñúîáùè èíôîðìàöèÿ, êîÿòî èíà÷å áè ïðåìúë÷àë çàðàäè ñðàì èëè âèíà. Åìïàòèÿòà â òåçè îòíîøåíèÿ ãåíåðèðà ïîâå÷å êîëè÷åñòâî ìàòåðèàë çà ðàáîòà, îò êîéòî ìîãàò äà èçâëåêàò ïîëçà è ïàöèåíòúò, è òåðàïåâòúò. Äà ñå ïîääúðæà îáðàòíà âðúçêà Íå òðÿáâà äà ñå ïîåìà çàäúëæåíèå çà îáðàòíà âðúçêà, àêî òÿ íå å îáìèñëåíà. Õîðàòà ìíîãî áîëåçíåíî ïðèåìàò íåïèðÿòíà èíôîðìàöèÿ çà ñâîåòî ïîâåäåíèå. Êîãàòî îáà÷å â îòíîøåíèÿòà ìåæäó òåðàïåâòà è ïàöèåíòà âàæíà ðîëÿ èãðàÿò ïðèåìàíåòî è åìïàòèÿòà, ïðîÿâàòà íà îáðàòíà âðúçêà ñëóæè çà ïîòâúðæäåíèå íà ïðàâèëíîñòòà íà ðàçáèðàíåòî. Àêî ïîñòîÿííî ñå ïîâòàðÿ êàçàíîòî îò ïàöèåíòà è ñå ïèòà, ïðàâèëíî ëè ñòå ãî ðàçáðàëè, ïàöèåíòúò áè ïîæåëàë äà ÷óå íåùî çà ñâîåòî ïîâåäåíèå, îòíîøåíèå è ïðîáëåìè.  äàäåíèÿ ñëó÷àé ùå áúäàò àêòóàëèçèðàíè ñêðèòèòå î÷àêâàíèÿ íà ïàöèåíòà.

Какво не бива да се прави

Äà ñå îñúæäà ïàöèåíòà.  íåãîâèÿ æèâîò âå÷å ìíîãî ñå å ñëó÷èëî, ïðåäè òîé äà äîéäå è äà ïîòúðñè ïîìîù. Ñîöèàëíàòà ìó ñðåäà âå÷å ñåðèîçíî ãî å îñúäèëà.  ñåìåéñòâîòî ìó ñà ñå ñëó÷èëè ìíîãî íåãàòèâíè ñúáèòèÿ, ñúùî òàêà è â ðàáîòàòà, â îòíîøåíèÿòà ñ ïðèÿòåëèòå, âúâ ôèíàíñîâàòà è þðèäè÷åñêàòà îáëàñò. Ïàöèåíòúò ñèãóðíî èçïèòâà ÷óâñòâî íà âèíà, ñðàì è áåçìîùíîñò, äîðè è äà äåìîíñòðèðà ïðîòèâîïîëîæíî ïîâåäåíèå / òîâà å çàùèòíàòà ìó ïîâåäåí÷åñêà ñòðàòåãèÿ/. Åòî çàùî å âàæíî òåðàïåâòúò äà íå çàåìà îñúäèòåëíà ïîçèöèÿ ñïðÿìî ïàöèåíòà. Çàäà÷àòà íà òåðàïåâòà íå å äà ñúäè ïîâåäåíèåòî íà ïàöèåíòà, à äà ìó ïîìîãíå äà ãî ïðîìåíè. Íàé- âàæíàòà çàäà÷à çà òåðàïåâòà å äà ïðåîäîëåå ñúïðîòèâàòà è äà ïîñòèãíå ïúëíà îòêðîâåíîñò îò ñòðàíà íà ïàöèåíòà. Äà ñå îáâèíÿâà ïàöèåíòà. Äà ñå îñïîðâà ìíåíèåòî íà ïàöèåíòà. Äà ñå ïîäëàãàò íà ñúìíåíèå è äà ñå ïðîòèâîñòîè íà íåãîâàòà ãëåäíà òî÷êà. Äà ñëàãàø åòèêåò íà ïàöèåíòà. Ãðåøíî äà ñå îöåíÿâà ðîëÿòà íà ïñèõîàêòèâíèòå âåùåñòâà çà ïàöèåíòà. Àêî òàçè ðîëÿ íå ñå ïðîÿñíÿâà çà ïàöèåíòà, â õîäà íà ëå÷åíèåòî çàðàäè òîâà ìîæå äà ñå ïîÿâè ñåðèîçíî íåðàçáèðàíå. Òåðàïåâòúò è ïàöèåíòúò òðÿáâà äà áúäàò â äîñòàòú÷íà ñòåïåí îðèåíòèðàíè îòíîñíî ñåðèîçíîñòòà íà çëîóïîòðåáàòà íà ïñèõîàêòèâíè âåùåñòâà è ñòåïåíòà íà çàâèñèìîñò. Äà ñå íàñî÷âà íåàäåêâàòíî. Ïðåêàëåíàòà äèðåêòèâíîñò âîäè äî ñúïðîòèâà. Íåäîñòàòú÷íàòà äèðåêòèâíîñò ìîæå äà ñúçäàäå ó ïàöèåíòà ÷óâñòâî, ÷å òåðàïåâòúò èìà ìàëêî îïèò è çíàíèÿ. Ïî òàêúâ íà÷èí, ïîñòîÿííàòà ïðåîöåíêà íà òåìïîâåòå íà ðàáîòà, ñòåïåíòà íà äèðåêòèâíîñò è îöåíêàòà íà ïðîãðåñà íà òåðàïèÿòà ñà êðàéíî âàæíè. Ãîëÿìî âíèìàíèå â ìîòèâàöèîííîòî êîíñóëòèðàíå ñå îòäåëÿ ñúùî òàêà íà ïðîöåäóðàòà íà ïðèåìà. Ïúðâèÿò êîíòàêò ñ òåðàïåâòà çà ïàöèåíòà å ðàçóçíàâàòåëåí. Òîé å ìíîãî âàæåí çà èçáîðà ìåæäó âúçìîæíîñòòà äà ñå îñúùåñòâè ìîòèâàöèÿ èëè äà ïðîäúëæè óïîòðåáàòà íà ÏÀÂ. Àêî êîíòàêòúò ñå îñúùåñòâÿâà ïî òåëåôîíà, òî ïàöèåíòúò ùå ñå âñëóøà â ãëàñà íà äðóãèÿ êðàé íà æèöàòà – äðóæåëþáåí, çàèíòåðåñîâàí, ðÿçúê, çàáúðçàí, íåçàèíòåðåñîâàí. Ñëåä ïúðâèÿ êîíòàêò ñëåäâà ïðîöåäóðàòà íà ïðèåìà.  òîâà âðåìå ñòàâà ñâîåîáðàçíà íàñòðîéêà íà òåðàïåâòà è íà ïàöèåíòà è ñå îïðåäåëÿò ðàáîòíèòå îòíîøåíèÿ. Âàæíî å äà ñå ñúáåðå öÿëàòà èíôîðìàöèÿ, çà äà ñå îïðåäåëè êàê ñëåäâà äà ñå èçïîëçâà è äà ñå ïðîâåæäà òåðàïèÿòà. Ñúáèðàíåòî íà èíôîðìàöèÿ å íå ñàìî èçïúëíåíèå íà àêòèâíàòà ðîëÿ íà òåðàïåâòà. Èìåííî âñè÷êè íàâèöè íà òåðàïåâòà ïî èíòåðâþèðàíåòî “ ïóñêàò” ïðîöåñà íà ìîòèâàöèÿ. Îñâåí ñúáèðàíåòî íà äàííè, íå ñëåäâà äà ñå çàáðàâÿ è çàòîâà, ÷å èíôîðìàöèÿ òðÿáâà äà ñå äàâà. Íà ðàííèÿ åòàï íà ïðîöåñà òðÿáâà äà ñå îñúùåñòâÿâà ñèíõðîí íà “ òúðñåíåòî è ïðåäëàãàíåòî”, çà äà ñå èçáåãíå âúçìîæíî íåðàçáèðàíå è ðàçî÷àðîâàíèå. Òðÿáâà äà ñå îò÷èòàò îáåêòèâíèòå ôàêòîðè / âúçðàñò è ñòàæ íà óïîòðåáà íà íàðêîòèöè, ëè÷íîñòíè îñîáåíîñòè íà ïàöèåíòà/, à òàêà ñúùî è ñóáåêòèâíèòå: ÷óâñòâî çà áåçíàäåæäíîñò è áåçïîìîùíîñò, ñíèæàâàíå íà ÷óâñòâîòî çà ñîáñòâåíî äîñòîéíîñòâî è çàíèæåíà ñàìîîöåíêà, âèíà è ñðàì, îòñúñòâèå íà ÷óâñòâî çà ñîöèàëíà áåçîïàñíîñò. Ïëàíúò íà òåðàïèÿòà òðÿáâà äà ñå ñúñòàâÿ çàåäíî ñ ïàöèåíòà. Òîé âêëþ÷âà íÿêîëêî ñòàäèÿ. Ñïèñúêúò íà òåðàïåâòè÷íèòå çàäà÷è òðÿáâà äà îáõâàùà âñè÷êè ñôåðè íà âíèìàíèå, ò.å. òåçè ñôåðè, â êîèòî ïàöèåíòúò îòáåëÿçâà íàëè÷èåòî ïîíå íà åäèí ïðîáëåì. Íàïðèìåð: óïîòðåáàòà íà ïñèõîàêòèâíè âåùåñòâà, âçàèìîîòíîøåíèÿòà, ðàáîòà, ñîöèàëíà ñðåäà, îáðàçîâàíèå, åìîöèè è äð. Âúâ âñÿêà ñôåðà íà âíèìàíèå òðÿáâà äà áúäàò ôîðìóëèðàíè îñíîâíèòå öåëè. Íà ïî- êúñåí ñòàäèé òåçè öåëè ñå ôîðìóëèðàò êàòî ñïåöèôè÷íè, èçìåðèìè, ïðèåìëèâè, ðåàëèñòè÷íè è îòíàñÿùè ñå êúì îïðåäåëåí ïåðèîä îò âðåìå. Ñëåä êàòî áúäàò ôîðìóëèðàíè ñôåðèòå íà âíèìàíèå è öåëèòå, ñúâìåñòíî ñ ïàöèåíòà ñå èçñëåäâàò âúçìîæíîñòèòå íà àêòèâíàòà ïðîìÿíà. Òîçè ñòàäèé ñå íàðè÷à ñòàäèé íà ïëàíèðàíåòî. Òîçè ôàêò, ÷å ïðîöåñúò íà òåðàïèÿ ñå ðàçâèâà íà ñòàäèè, äàâà âúçìîæíîñò íà ïàöèåíòà äà îáìèñëè ñïîêîéíî ïðîöåñà, áåç äà ðàç÷èòà íà íåçàáàâåí ðåçóëòàò.  ñúùîòî âðåìå òåðàïåâòúò è ïàöèåíòúò ðàáîòÿò íàä óñòàíîâÿâàíåòî íà äîáðè ðàáîòíè îòíîøåíèÿ. Îñúùåñòâÿâàíåòî íà ïëàíà ñå ðàçâèâà ñòúïêà ïî ñòúïêà. Ïðèåìàò ñå ñúâìåñòíè ðåøåíèÿ çà òîâà, â êîå íàïðàâëåíèå è â êîÿ ñôåðà íà âíèìàíèå òðÿáâà äà ñå îñúùåñòâè ðàáîòàòà. Ñòàâà ÿñíî, â êàêâî ñå ñúñòîè ïðèíîñúò íà ïàöèåíòà è êîíêðåòíèòå èíòåðâåíöèè íà òåðàïåâòà. Îöåíêà ïðåäñòàâëÿâà âàæíà ÷àñò íà öåëèÿ ïðîöåä. Ïîäðîáíî ñå èçñëåäâà àêòèâíèÿ ïðèíîñ íà êîíñóëòàíòà è ïàöèåíòà. Äîáðèÿò òåðàïåâòè÷åí ïëàí å íóæåí, çà äà ñå îïðåäåëè íàëè÷èåòî íà ïðîãðåñ, óñïåõ èëè ñòàãíàöèÿ. Ïîñòîÿííîòî èíôîðìèðàíå è ñòèìóëèðàíå íà ïàöèåíòà è, ïðè íåîáõîäèìîñò, ôóíêöèîíàëíèòå ñúâåòè ùå îáåçïå÷àò âçàèìíàòà åôåêòèâíîñò. Áëàãîäàðåíèå íà ïîîùðåíèåòî íà ïàöèåíòà äà ïîåìå âúðõó ñåáå ñè êîëêîòî å âúçìîæíî ïî- ãîëÿìà îòãîâîðíîñò, ó íåãî ðàñòå óâåðåíîñòòà â íåãîâàòà êîìïåòåíòíîñò. Àêòèâíîòî ó÷àñòèå â ïðîöåñà ïîçâîëÿâà íà ìîòèâàöèÿòà äà ñå çàñèëâà.

Профилактика на рецидивите

Ðåöèäèâúò å âðúùàíå êúì óïîòðåáàòà íà íàðêîòèöè, àëêîõîë èëè äðóãè ïñèõîàêòèâíè âåùåñòâà ñëåä ïåðèîä íà âúçäúðæàíèå, ñúïðîâîäåí îò âúçñòàíîâÿâàíå íà ñèìïòîìèòå íà çàâèñèìîñòòà. Ðàçëè÷àâàò ñå ðåöèäèâ è ñðèâ, ïîä êîéòî ñå ðàçáèðà îòäåëåí ñëó÷àé íà óïîòðåáà íà íàðêîòèê. Ãëàâíàòà çàäà÷à íà ëå÷åíèåòî è ðåõàáèëèòàöèÿòà íà çàâèñèìè îò àëêîõîë è íàðêîòèöè å íå ñàìî ïîìîùòà íà ïàöèåíòà äà ñïðå óïîòðåáàòà íà òåçè âåùåñòâà, íî è îáåçïå÷àâàíåòî íà ñòàáèëíîñò íà ïðîìåíåíèÿ îáðàç íà æèâîòà çà ïðîäúëæèòåëíî âðåìå. Òàçè ãëåäíà òî÷êà å îáóñëîâåíà îò ðåäèöà òåîðåòè÷íè è ïðàêòè÷åñêè èçñëåäâàíèÿ, ïîñâåòåíè íà òúðñåíåòî íà äåòåðìèíàíò íà ðåöèäèâà è íà ðàçðàáîòâàíåòî íà òåðàïåâòè÷íè ïðîãðàìè, êîèòî òðÿáâà äà ïîìîãíàò íà ïàöèåíòèòå äà ïðîòèâîñòîÿò íà ñðèâîâåòå è ðåöèäèâèòå. Îïðåäåëåíè ñà ïñèõîëîãè÷åñêèòå ïðèíöèïè çà ïðåîäîëÿâàíå íà çàâèñèìîñòòà îò íàðêîòèöè, ïðè ÷èåòî íàðóøåíèå âúçíèêâà ñðèâ è ñå ðàçâèâà ðåöèäèâ íà çàáîëÿâàíåòî. 1 ïðèíöèï. Ñàìîðåãóëàöèÿ. Ðèñêúò îò ñðèâ íàìàëÿâà ñúîòâåòíî íà ïîâèøåíèòå âúçìîæíîñòè íà ïàöèåíòà ñàì äà ðåãóëèðà ìèñëèòå, ÷óâñòâàòà, ñïîìåíèòå, æèçíåíî âàæíèòå ñè ðåøåíèÿ è ïðîöåñà íà ðàçâèòèå íà íåãîâàòà ëè÷íîñò è ïîâåäåíèå. 2 ïðèíöèï. Èíòåãðàöèÿ. Ðèñêúò îò ñðèâ íàìàëÿâà ñúîòâåòíî íà ïîâèøåíîòî íèâî íà îñúçíàâàíå, ðàçáèðàíå è îöåíêà íà æèçíåíèòå ñèòóàöèè è ñúáèòèÿ, à òàêà ñúùî è íà èçïîëçâàíåòî íà ñòðàòåãèÿ çà èçáÿãâàíå íà ðèñêà îò âðúùàíå êúì íàðêîòèöèòå. 3 ïðèíöèï. Ðàçáèðàíå. Ðèñêúò îò ñðèâ íàìàëÿâà ñúîòâåòíî íà ïðîöåñà íà ðàçáèðàíå íà îñíîâíèòå ôàêòîðè, êîèòî ãî ïðåäèçâèêâàò. 4 ïðèíöèï. Ðàçâèòèå. Ðèñêúò îò ñðèâ íàìàëÿâà ïðè ïîñòîÿííîòî ðàçâèòèå íà ðåñóðñèòå íà ëè÷íîñòòà è ïîâåäåíèåòî, ïðåîäîëÿâàùî ñòðåñà. 5 ïðèíöèï. Ñîöèàëíà ïîäêðåïà. Ðèñêúò îò ñðèâ íàìàëÿâà ïðè ïîñòîÿííà àêòèâíîñò, íàñî÷åíà êúì ñúçäàâàíå íà ñîöèàëíî-ïîääúðæàùà ìðåæà è ðàçâèòèå íà íàâèöè çà âúçïðèåìàíå è èçïîëçâàíå íà ñîöèàëíàòà ïîäêðåïà. 6 ïðèíöèï. Ñîöèàëíà êîìïåòåíòíîñò. Ðèñêúò îò ñðèâ íàìàëÿâà ïðè ïîñòîÿííî ïîâèøàâàíå íà çíàíèÿòà çà îêîëíàòà ñîöèàëíà ñðåäà, ðàçâèòèå íà íàâèöè çà ñú÷óâñòâèå è ñäðóæàâàíå. 7 ïðèíöèï. Ñàìîåôåêòèâíîñò. Ðèñêúò îò ñðèâ íàìàëÿâà ïðè ïîñòîÿííî ðàçâèòèå íà ñòðàòåãèÿ çà åôåêòèâíî ïîâåäåíèå è ðàçáèðàíå íà ñàìèÿ ñåáå ñè êàòî åôåêòèâíà ëè÷íîñò. Äà ðàçãëåäàìå íÿêîëêî ìîäåëà íà ðåöèäèâ, íà ÷èÿòî îñíîâà ñå ðàçðàáîòâàò áàçèñíèòå ïîäõîäè êúì òÿõíîòî ïðåäîòâðàòÿâàíå.  êîãíèòèâíî- ïîâåäåí÷åñêèÿ ìîäåë ðåöèäèâúò ñå ðàçãëåæäà îò ãëåäíà òî÷êà íà ðàçáèðàíåòî ìó îò òåðàïåâòà è ïàöèåíòà. Îò òðàäèöèîííàòà äèõîòîìè÷åñêà/ ÷åðíî-áÿëà/ òî÷êà âúçîáíîâÿâàíåòî íà óïîòðåáàòà íà íàðêîòèöèòå èëè àëêîõîëà ñå ÿâÿâà “ ïðîâàë” íà ëå÷åíèåòî. Òîçè âúçãëåä îáà÷å íå å âåðåí. Êàòî ñëåäñòâèå îò íåãî ñå ïðåêðàòÿâàò îïèòèòå íà ïàöèåíòà äà âúçîáíîâè ïðîöåñà íà âúçñòàíîâÿâàíå è èçõîäà îò çàâèñèìîñòòà ñëåä ñëó÷èëèÿ ñå ñðèâ. Ïî- êîíñòðóêòèâíà å äðóãàòà ãëåäíà òî÷êà êúì ðåöèäèâà- êàòî êúì ãðåøêà, êîÿòî ïàöèåíòúò òðÿáâà ïðàâèëíî äà âúçïðèåìå, îñúçíàå è äà èçïîëçâà êàòî îïèò â ïî- íàòàòúøíîòî ñè âúçñòàíîâÿâàíå îò çàâèñèìîñòòà. Íàé- âàæíà îñíîâà íà òîçè ìîäåë å ïðîôèëàêòèêàòà íà ñðèâà è ðåöèäèâà, äîêàòî òîé íå ñå å ñëó÷èë. Îñîáåíî ìÿñòî å îòäåëåíî íà ñàìîåôåêòèâíîñòòà, êîÿòî ñå ðàçâèâà ïðåç öÿëîòî âðåìå íà àáñòèíåíöèÿòà è íà ñèòóàöèèòå íà âèñîê ðèñê çà ñðèâ, à òàêà ñúùî è ôîðìèðàíåòî è åôåêòèâíîòî èçïîëçâàíå íà êîïèíã- íàâèöèòå çà ïðåäîëÿâàíå íà ðèñêîâèòå ñèòóàöèè. Àêî ïàöèåíòúò íå å ñïîñîáåí äà èçïîëçâà åôåêòèâíî êîïèíã- ïîâåäåíèå ïðè ñáëúñúê ñ ðèñêîâè ñèòóàöèè, òî ðåçóëòàòúò ùå áúäå ñíèæàâàíå íà ÷óâñòâîòî çà ñàìîåôåêòèâíîñò â ïðîöåñà íà ïðåîäîëÿâàíå íà áîëåñòòà è èçïîëçâàíåòî íà íàðêîòèê èëè àëêîõîë â êà÷åñòâîòî íà äåñòðóêòèâåí êîïèíã- ìåõàíèçúì çà èçáÿãâàíå íà ïðîáëåìà. Àêî ðåçóëòàòèòå îò ðàáîòàòà ïî ïðåîäîëÿâàíå íà çàâèñèìîñòòà ñå îöåíÿâàò îò ïàöèåíòà êàòî åôåêòèâíè, íàðêîòèêúò è àëêîõîëúò ùå áúäàò ïî- ìàëêî èçïîëçâàíè. Òîçè ìîäåë å ïîëó÷èë ïî- íàòàòúøíî ðàçâèòèå â ðàáîòèòå íà Ä. Òóêúð.  òîçè ìîäåë èçõîäúò îò ñèòóàöèÿòà çàâèñè îò åôåêòèâíîñòòà íà êîïèíã- ïîâåäåíèåòî íà ÷îâåêà. Ñàìîòî êîïèíã- ïîâåäåíèå çàâèñè îò òîâà, êàê ñå âúçïðèåìà è îöåíÿâà îò ïàöèåíòà ñèòóàöèÿòà íà ðèñêà, êàêâî íèâî íà ðàçâèòèå èìàò íåãîâèòå êîïèíã-ðåñóðñè/ óâåðåíîñò â ñåáå ñè, êîìïåòåíòíîñò, ðàçáèðàíå íà ïðîáëåìà, óìåíèå äà îñúçíàåø è êîíòðîëèðàø ñâîèòå åìîöèè, äà íîñèø îòãîâîðíîñò çà èçáîðà íà ñâîåòî ïîâåäåíèå./ Êîãíèòèâíî- ïîâåäåí÷åñêèÿò ìîäåë èìà ìíîãî îáùî ñ ëè÷íîñòíî- ñèòóàòèâíèÿ ìîäåë, êîéòî îïðåäåëÿ âàæíîñòòà íà èíäèâèäóàëíèÿ ðåïåðòóàð íà êîïèíã-íàâèöèòå ó ÷îâåê, êîéòî ñå íàìèðà â ðèñêîâà ñèòóàöèÿ è íåãîâîòî èíäèâèäóàëíî âúçïðèåìàíå íà íàâèöèòå ìó êàòî åôåêòèâíè èëè íååôåêòèâíè. Ìîäåëúò íà êîãíèòèâíàòà îöåíêà ñå ôîêóñèðà âúðõó èíäèâèäóàëíîòî âúçïðèÿòèå è îöåíêàòà íà ðèñêîâàòà ñèòóàöèÿ.  êîíòåêñòà íà äàäåíèÿ ìîäåë íàé- âàæíî ñå ÿâÿâà óìåíèåòî êîãíèòèâíî äà ñå îöåíÿâàò ñòðåñîâèòå, ïðîáëåìíèòå è ðèñêîâèòå ñèòóàöèè. Âñè÷êè òåçè ìîäåëè ñå îñíîâàâàò íà òåîðèèòå íà ñîöèàëíàòà íàóêà è ñàìîåôåêòèâíîñò íà À.Áàíäóðà. È òàêà, ñïîðåä êîãíèòèâíî- ïîâåäåí÷åñêèÿ ìîäåë, ïðîöåñúò íà ðåöèäèâà ñå ðàçâèâà ïî ñëåäíèÿ íà÷èí. Íà ñèòóàöèÿ îò âèñîê ðèñê çà ñðèâ èíäèâèäúò ìîæå äà äàäå åôåêòèâåí êîïèíã- îòãîâîð, íàñî÷åí êúì ïðåîäîëÿâàíåòî íà íåãîâîòî âëå÷åíèå.  ðåçóëòàò îò òîâà ñå ïîâèøàâà íåãîâîòî ÷óâñòâî çà ñàìîåôåêòèâíîñò è íàìàëÿâà ðèñêúò îò ñðèâ. Àêî èíäèâèäúò íå äàâà åôåêòèâåí êîïèíã-îòãîâîð, íàìàëÿâà íåãîâîòî ÷óâñòâî çà ñàìîåôåêòèâíîñò â ïðåäîëÿâàíåòî íà áîëåñòòà è ñå çàñèëâàò ïîëîæèòåëíèòå î÷àêâàíèÿ îò ïðèåìà íà íàðêîòèê. Òîé óïîòðåáÿâà íàðêîòèê, ïîñëå ñëåäâà åôåêòúò íà àáñòèíåíöèÿòà è âúòðåøíîïñèõè÷åñêèÿò êîíôëèêò, ïðåäèçâèêàí îò êîãíèòèâíèÿ äèñîíàíñ ìåæäó æåëàíîòî ñàìîîòíîøåíèå è âúçïðèåìàíåòî íà ñåáå ñè êàòî ÷îâåê, êîéòî å çàãóáèë êîíòðîë.  ðåçóëòàò íà òîâà ïðîáëåìèòå íà ðåöèäèâà íàðàñòâàò. Çà ïðîôèëàêòèêà íà ðåöèäèâèòå ñå ïðîâåæäà íåîáõîäèìàòà ðàáîòà: - ïîâèøàâàíå íà íèâîòî íà çíàíèÿ çà ñèòóàöèèòå íà âèñîê ðèñê -òðåíèíã íà íàâèöèòå çà ïðåîäîëÿâàíå íà ñèòóàöèè íà âèñîê ðèñê -ïîâèøàâàíå íà ñàìîêîìïåòåíòíîñòòà è óìåíèÿòà äà ðàçáèðàø è êîíòðîëèðàø ïðîöåñèòå, ñâúðçàíè ñ èçìåíåíèÿòà â ñôåðàòà íà ñâîÿ Àç â ñèòóàöèè íà âèñîê ðèñê. - ðàáîòà ïî ñàìîèäåíòèôèêàöèÿòà êàòî ÷îâåê, åôåêòèâíî ïðåîäîëÿâàù çàâèñèìîñòòà. - òðåíèíã íà êîãíèòèâíàòà îöåíêà íà ïðîáëåìíèòå ñòðåñîâè ñèòóàöèè è ñèòóàöèèòå íà âèñîê ðèñê. - ðàáîòà íàä ïîâèøàâàíå íà âúòðåøíèÿ êîíòðîë íàä ñâîåòî ïîâåäåíèå - òðåíèíã çà èçáÿãâàíå íà ñèòóàöèè îò âèñîê ðèñê - ïðè îòñúñòâèå íà åôåêòèâåí êîïèíã-îòãîâîð íà ñèòóàöèÿòà îò âèñîê ðèñê, ìîæå äà ñå èçïîëçâà ðåëàêñàöèîíåí òðåíèíã. - îáó÷åíèå äà ñå óïðàâëÿâà ñòðåñà è îáó÷åíèå íà íàâèöèòå íà êîïèíã-ïîâåäåíèå â ñòðåñîâè ñèòóàöèè ïàðàëåëíî ñ ðàçâèòèåòî íà ðåñóðñè íà êîïèíã-ïîâåäåíèå - ïðè ñíèæàâàíå íà ÷óâñòâîòî çà ñàìîåôåêòèâíîñò ñå ðàáîòè ïî ôîðìèðàíå íà ïîëîæèòåëíè î÷àêâàíèÿ êúì ñîáñòâåíîòî ïîâåäåíèå â ñèòóàöèè íà ðèñê è â ñòðåñîâè ñèòóàöèè. - ðàáîòà ñ ìîòèâàöèÿòà. Îáó÷åíèå íà åæåäíåâíà ðàáîòà ñúñ ñåáå ñè ïî ïðåîäîëÿâàíå íà çàâèñèìîñòòà.  ñëó÷àé íà ñúñòîÿë ñå ñðèâ è ðàçâèâàù ñå ðåöèäèâ ñå èçïîëçâà ìåäèöèíñêà ïðîãðàìà çà ñíåìàíå íà àáñòèíåíöèÿòà è êîãíèòèâíà ðåêîíñòðóêöèÿ çà ðàçáèðàíå íà ïðîöåñà íà ðåöèäèâà è òúðñåíå íà êîãíèòèâíè, àôåêòèâíè è ïîâåäåí÷åñêè ðåñóðñè çà íåãîâîòî ïðåîäîëÿâàíå. Êîíêðåòíèòå ïñèõîòåõíîëîãèè çà ïðîôèëàêòèêà íà ðåöèäèâà ñå îñíîâàâàò íà ðàçáèðàíåòî, ÷å ó ïàöèåíòà òðÿáâà äà ñå ðàçâèâàò: - ïðåäñòàâà çà ñåáå ñè êàòî çà åôåêòèâåí ÷îâåê, ïðåîäîëÿâàù çàâèñèìîñòòà. - íàâèöè çà ñïðàâÿíå ñúñ ñòðåñîâè è ïðîáëåìíè ñèòóàöèè - íàâèöè è âúçìîæíîñòè çà ñàìîêîíòðîë, êîãíèòèâíà îöåíêà íà ñòðåñîâèòå è ïðîáëåìíèòå ñèòóàöèè, íà ñâîåòî ïîâåäåíèå, íà åìîöèèòå, íà âëå÷åíèåòî êúì íàðêîòèêà è ñïðàâÿíåòî ñ íåãî. - ñàìîåôåêòèâíîñò â ïðîöåñà íà ïðåîäîëÿâàíå íà æèòåéñêèòå ñòðåñîâè ñèòóàöèè è ñèòóàöèèòå íà ðèñê îò ñðèâ è ðåöèäèâ - óìåíèå äà ñå îáñúæäà ïîçèòèâíèÿ îïèò çà óñïåøíîòî ïðåîäîëÿâàíå íà ñèòóàöèè îò ðèñê çà ñðèâ è ðåöèäèâ è äà ñå âîäè àíàëèç è îöåíêà íà ñèòóàöèÿòà íà âèñîê ðèñê îò ñðèâ è ðåöèäèâ. - ñïîñîáíîñò êúì ñàìîíàáëþäåíèå êàòî èíñòðóìåíò çà ñàìîêîíòðîë çà ïîâèøàâàíå íà íèâîòî îò îñúçíàâàíå íà ðàçëè÷íèòå ñèòóàöèè. Âàæíî å äà ñå ñúñòàâè ñïèñúê è ãðàôèê íà ðèñêîâèòå ñèòóàöèè, äà ñå âîäè äíåâíèê, â êîéòî ñå îòáåëÿçâàò âñè÷êè ðèñêîâè ñèòóàöèè, âúçíèêâàùè â ðåàëíèÿ æèâîò, äà èì ñå ïðàâè àíàëèç, à òàêà ñúùî è àíàëèç íà ñîáñòâåíîòî ïîâåäåíèå ïî òÿõíîòî ïðåîäîëÿâàíå. - óìåíèå äà ñå àíàëèçèðàò êîíêðåòíèòå ñèòóàöèè íà ðèñê êàòî äîìàøíà ðàáîòà- ïî òàêúâ íà÷èí ñå èçâúðøâà îáó÷åíèå íà êîíêðåòíèòå ôîðìè íà êîïèíã- ïîâåäåíèå/ âàæíî å äà ñå ñúñòàâè èíäèâèäóàëåí ñïèñúê íà êîíêðåòíèòå ñèòóàöèè íà ðèñêà â éåðàðõè÷íà ïîñëåäîâàòåëíîñò îò ïî- ìàëêî ðèñêîâèòå êúì ïî-ðèñêîâèòå è äà ñå îöåíè èçðàçåíîñòòà íà ðèñêà çà ñåáå ñè â áàëîâå/ - íàâèöè çà ïðîðàáîòâàíå íà âàðèàíòèòå çà ïðåîäîëÿâàíå íà ñèòóàöèè íà ðèñêà â ïîñëåäîâàòåëíîñò îò ïî- ìàëêî äî ïîâå÷å ðèñêîâèòå, âêëþ÷èòåëíî äî ìàêñèìàëíî òðóäíèòå ñèòóàöèè; íåîáõîäèìî å ïàöèåíòúò äà îñúçíàâà ñâîÿòà ðåàëíà ãîòîâíîñò êúì òÿõíîòî ïðåîäîëÿâàíå è íåéíàòà ñòåïåí, äà ñå ÷óâñòâà åôåêòèâåí- ïî òàêúâ íà÷èí ùå ñå ôîðìèðà ñàìîåôåêòèâíîñòòà â ïðåîäîëÿâàíå íà ðèñêà îò ðåöèäèâ. - íàâèöè ïî ðàçðàáîòåíè âàðèàíòè çà èçïîëçâàíå íà àëòåðíàòèâíè îò íàðêîòèöèòå êîïèíã- ñòðàòåãèè/ ôîðìè íà ïîâåäåíèå, êîèòî ùå ïîäïîìîãíàò ñúïðîòèâàòà ïðåä èçêóøåíèåòî îò íàðêîòèöè èëè ùå ãî èçáåãíàò/. - óìåíèå àäåêâàòíî äà îöåíè è àíàëèçèðà ñàìèÿ ñåáå ñè, ñâîèòå ìèñëè, åìîöèè è äåéñòâèÿ è äà ðàçáèðà, ÷å ïîâèøàâàíåòî íà ñàìîåôåêòèâíîñòòà – òîâà å ðåçóëòàò îò óñïåøíî óñâîåíè è ðàçâèòè íàâèöè çà ïðåîäîëÿâàíå íà ñòðåñîâèòå è ðèñêîâèòå ñèòóàöèè. - óìåíèå äà ñå ïðîâåäå ìèêðîàíàëèç íà ñðèâà èëè ðåöèäèâà/ àêî òîé ñå å ñëó÷èë/; ïàöèåíòúò òðÿáâà äà ðàçáåðå, ÷å å èìàë âúçìîæíîñò çà èçáîð íà âàðèàíò íà ïîâåäåíèå. Íåîáõîäèìî å äà ñå ïðîàíàëèçèðà çàåäíî ñ ïàöèåíòà ïðè÷èíàòà çà èçáîð èìåííî íà òîçè âàðèàíò. Çàùî ñå å ñëó÷èëî? Êàêâè ðåñóðñè íå ñòèãàò íà ëè÷íîñòòà? Êðèçà íà ìîòèâàöèÿòà ëè å íàñòúïèëà? Êàêâè ôàêòîðè ñà ïîïðå÷èëè çà åôåêòèâíîòî ïðåîäîëÿâàíå íà ðèñêîâàòà ñèòóàöèÿ? Êàêâî òðÿáâà äà ñå ïðîìåíè, çà äà ñå ðàçâèå, äà ñå äîðàáîòè çà äà áúäàò åôåêòèâíè ñëåäâàùè îïèòè çà ïðåîäîëÿâàíå íà ðèñêà? Ñëó÷èëèÿò ñå ñðèâ òðÿáâà äà ñå èçïîëçâà êàòî îïèò. Èìàëî ëè å íÿêàêâè ñèãíàëè â ìèñëèòå, â ïîâåäåíèåòî, êîèòî ñà ñî÷åëè, ÷å ñðèâúò å ìîæåë äà ñå ñëó÷è? Êàêâî ãî å íàêàðàëî äà íå îáðúùà âíèìàíèå íà òåçè ñèãíàëè? Çà ïðîôèëàêòèêà íà ðåöèäèâà ñå ïðîâåæäà ñëåäíàòà ðàáîòà: Îáó÷åíèå íà íàâèöè çà êîïèíã- ïîâåäåíèå / êîãíèòèâíî- ïîâåäåí÷åñêî ðàçâèòèå/ Êîãíèòèâíî ïðåêîíñòðóèðàíå. Ðàçãëåæäàíå íà ñðèâà êàòî îïèò, êàòî ïðîöåñ íà îáó÷åíèå çà äà íå ñå äîïóñêàò ïîäîáíè ãðåøêè â áúäåùåòî. Êàòî ïðèìåð çà ðàçáèðàíå íà òîâà, êàê òðÿáâà äà ïðîìåíèì ìèñëåíåòî ñè, ñèñòåìàòà ñè íà îöåíêè, óïðàâëåíèåòî íà åìîöèè

Тренинг копинг-навици

Òðåíèíã êîïèíã-íàâèöèòå çà ïðîôèëàêòèêà íà ðåöèäèâà ìîæå äà ñå ïðîâåæäàò âúâ ôîðìàòà íà ðîëåâà èãðà. Íåêà âèäèì ìàëúê îòêúñ îò òàêúâ òðåíèíã. Ñèòóàöèÿ 1. Ôðóñòðàöèÿ, ãíÿâ. Ïîíåäåëíèê. Ñóòðèí. Íå ìîæåòå äà ñè íàìåðèòå ðàáîòà. Ïàðèòå áúðçî ñå ñòîïÿâàò. Íÿìàòå íèêàêâà íàäåæäà äà ïðîìåíèòå ïîëîæåíèåòî. Âå÷å íå ñå è íàäÿâàòå, ÷å íÿêúäå ùå ñè íàìåðèòå ðàáîòà. Âúïðîñè, êîèòî òðÿáâà äà ñè çàäàäåòå è íà êîèòî òðÿáâà äà íàìåðèòå îòãîâîð. Êàêâî ÷óâñòâàòå? Íå çíàåòå êàêâî äà ïðàâèòå? Âèå ñòå ïîäòèñíàòè, ðàçñòðîåíè, óñåùàòå áåçèçõîäíîñòòà íà ïîëîæåíèåòî? Ãðåøêà å, ÷å òðÿáâà íåçàáàâíî äà äåéñòâàòå. Ñåãà òðÿáâà ïðîñòî äà ïîìèñëèòå. Ïî êàêúâ íà÷èí ìîæå äà ñè ïîòúðñèòå ðàáîòà? Èçìèñëåòå ìíîæåñòâî âúçìîæíî íàé- ãëóïàâè è íåâåðîÿòíè íà÷èíè. Ãëàâíîòî å òå äà ñà ìíîãî. Èçáåðåòå íàé- âåðîÿòíèòå îò òÿõ. Ïðîáâàéòå êàòî íà÷àëî ïîíå åäèí. Îïèøåòå â äåòàéëè êàê ùå ãî íàïðàâèòå. Ñèòóàöèÿ 2. Äðóãè íåãàòèâíè åìîöèè.  ñðÿäà âå÷åðòà âèå îñòðî ñòå óñåòèëè ñàìîòàòà è èìàòå îòâðàòèòåëíî íàñòðîåíèå. Âúïðîñè: Îïèòàéòå ñå äà îïðåäåëèòå êàêâî òðÿáâà äà íàïðàâèòå, çà äà ñå ïî÷óâñòâàòå ïî- äîáðå. Ìîæå áè òðÿáâà äà íàìåðèòå ñòàðèòå ñè ïðèÿòåëè èëè äà ñå çàïîçíàåòå ñ íÿêîãî. Ùàòåëíî ïðåìèñëåòå è ðàçðàáîòåòå â äåòàéëè ðåøåíèåòî. Êúäå äà îòèäåòå? Êàêâî äà êàæåòå? Êàêâî ìîæå äà âè çàðàäâà èëè äà îáëåê÷è ñúñòîÿíèåòî âè? Èçìèñëåòå íàé- ðàçíîîáðàçíè èäåè. Íåêà îòíà÷àëî òå äà âè ñå ñòîðÿò íåëåïè. Êàêâî ìîæå äà áúäå- õîáè, ðàáîòà, ñïîðò, íÿêîÿ äðóãà äåéíîñò? Èçáåðåòå íàé- ïîäõîäÿùèÿ îò âñè÷êè òåçè âàðèàíòè. Ñèòóàöèÿ 3. Ôèçè÷åñêî ñúñòîÿíèå, ïðåäèçâèêàíî îò ïðåäèøíà óïîòðåáà íà íàðêîòèöè. Ìèíàëî å äîñòà âðåìå ñëåä êàòî çà ïîñëåäåí ïúò ñòå óïîòðåáèëè íàðêîòèê. Íî âíåçàïíî ñå ïî÷óâñòâàëè âëå÷åíèå. Òîâà ñúñòîÿíèå ñå çàñèëâà. Âúïðîñè è äåéñòâèÿ: Ñïðåòå ñå! Íÿìàòå ïîòðåáíîñò äà óïîòðåáèòå íàðêîòèê èëè äðóãî ïñèõîàêòèâíî âåùåñòâî! Èìàòå ñàìî óñåùàíå! Äà ñå å ñëó÷èëî íåùî ñ âàñ íàïîñëåäúê? Êàêâî áè ìîãëî äà âè ïîâëèÿå? Ïðåæèâÿâàòå ñòðåñ, ñâúðçàí ñ íÿêàêâè ñúáèòèÿ â æèâîòà âè? Êàêâî ñå ñëó÷âà â æèâîòà âè? Ñïîìíèõòå ñè çà äíèòå, êîãàòî óïîòðåáÿâàõòå íàðêîòèê? Àêî å òàêà, îïèòàéòå ñå äà ñå èçáàâèòå îò òåçè ñïîìåíè. Ïîìèñëåòå çà èñòèíñêèòå ïðîáëåìè â ìîìåíòà âúâ âàøèÿ æèâîò. Êàêâî òðÿáâà äà íàïðàâèòå ñåãà? Ìîæå áè äà ïîãîâîðèòå ñ íÿêîãî? Äà îòèäåòå íÿêúäå? Äà ñå çàåìåòå ñúñ ñïîðòíè óïðàæíåíèÿ? Çà äà ñå ïðåäïàçèòå îò ðåöèäèâ, òðÿáâà äà îò÷èòàòå ñèòóàöèèòå íà âèñîê ðèñê. Êúì òÿõ ñå îòíàñÿò: - îòðèöàòåëíè åìîöèîíàëíè ñúñòîÿíèÿ/ ãíÿâ, ôðóñòðàöèÿ, òðåâîãà è äåïðåñèÿ, ñâúðçàíè ñ ìåæäóëè÷íîñòíè êîíôëèòè è/ èëè ðåàêöèÿ íà ñîöèàëíè ñòðåñîâè ôàêòîðè/ ìåæäóëè÷íîñòíè êîôëèêòè/ êîíôëèêòè ñ âàæíè ïðèÿòåëè, ÷ëåíîâå íà ñåìåéñòâîòî, êîëåãè/ ñîöèàëåí íàòèñê/ íàñî÷åí äèðåêòíî – ïðåäëîæåíèå äà ñå óïîòðåáè íàðêîòèê, äà ñå ïèå èëè êîñâåíî – ïðåáèâàâàíå â êîìïàíèÿ íà íàðêîìàíè èëè àëêîõîëèöè/ Ñúùåñòâóâà è ðàçøèðåí ñïèñúê íà ðèñêîâèòå ñèòóàöèè. Ìåæäóëè÷íîñòíè äåòåðìèíàíòè: îòðèöàòåëíè åìîöèîíàëíè ñúñòîÿíèÿ/ ãíÿâ, ôðóñòðàöèÿ, òðåâîãà è äåïðåñèÿ íåãàòèâíè ôèçè÷åñêè ñúñòîÿíèÿ/ óìîðà, îòïàäíàëîñò, áîëåñò, ôèçè÷åñêî ñúñòîÿíèå, ñõîäíî íà àáñòèíåíöèÿòà/ ïîçèòèâíè åìîöèîíàëíè ñúñòîÿíèÿ / âíåçàïíà ðàäîñò, âúçòîðã, ïîäåì, ïðåäâêóñâàíå íà óñïåõ, ïðèÿòíî ñúáèòèå/ - ïðîâåðêà íà ñàìîêîíòðîëà / “Ìîãà ëè äà êîíòðîëèðàì äîçàòà, àêî îòíîâî, ñàìî åäèí ïúò, âçåìà?” èëè “ Íÿìà íèùî ñòðàøíî, àç ñúì ñèëåí ÷îâåê. Òîâà âå÷å ãî äîêàçàõ íà ñåáå ñè è íà äðóãèòå, êàòî ñïðÿõ íàðêîòèöèòå. Ñåãà ñïîêîéíî ìîãà äà êîíòðîëèðàì óïîòðåáàòà èì êàêòî ñè èñêàì”/ ñèëíî âëå÷åíèå è èçêóøåíèå äà ñå óïîòðåáÿò íàðêîòèöèòå. Ìåæäóëè÷íîñòíè äåòåðìèíàíòè: - ìåæäóëè÷íîñòåí êîíôëèêò • ñîöèàëåí íàòèñê ïîçèòèâíè åìîöèîíàëíè ñèòóàöèè, ñâúðçàíè ñ ìåæäóëè÷íîñòíî îáùóâàíå Àíàëèçúò íà ðåöèäèâà ñòàâà ÷ðåç ïîñòðîÿâàíå íà ïîâåäåí÷åñêà âåðèãà, âîäåùà äî ñðèâà. Ïî òîçè íà÷èí ñå ïîñòèãà ðàçáèðàíå çà ïîñëåäîâàòåëíîñòòà íà ñúáèòèÿòà. Èíòåðâþèðàùèÿò ïîîùðÿâà ïàöèåíòà äà èçñëåäâà è äà ñè èçÿñíÿâà ñâîèòå ðåàêöèè, êàòî ãî âîäè êúì ðàçáèðàíåòî çà ïðè÷èíèòå íà âúçíèêíàëèÿ èëè âúçìîæíèÿ ñðèâ. Ïðîöåñúò íà èíòåðâþèðàíå èçèñêâà àêòèâíî âçàèìîäåéñòâèå è ñúòðóäíè÷åñòâî. Ëå÷åáíèÿò ñìèñúë ñå èçðàçÿâà â òîâà, ÷å ïàöèåíòúò òðÿáâà äà ïîëó÷è íîâà èíôîðìàöèÿ çà ñîáñòâåíàòà ñè äèíàìèêà íà ðåöèäèâà è äà ñå îáó÷è íà àäåêâàòíè ñòðàòåãèè çà íåãîâîòî ïðåäîòâðàòÿâàíå- êîïèíã íàâè÷è çà ïîñòèãàíå è ñúõðàíÿâàíå íà òðåçâîñòòà.

Пример за поведенческа верига.

Ðàçãëåäàë ñè îáÿâèòå çà ðàáîòà. Ïîçâúíèë ñè íà íÿêîëêî ìåñòà, íî òå âå÷å ñà çàåòè. Äåöàòà ñà ñå ñêàðàëè è ñå áèÿò. Ðàçñúðäèë ñè ñå íà æåíàòà è äåöàòà. Ïî÷óâñòâàë ñè ñâîÿòà áåçïîìîùíîñò. Îòèøúë ñè ïðè áðàò ñè. Ñêàðàëè ñòå ñå çàòîâà, ÷å íå ñè íàìåðèë ðàáîòà. Òðúãíàë ñè ñè îò áðàò ñè ïîäòèñíàò. Ïîìèñëèë ñè ñè : “ Íà êîãî å íóæíî âñè÷êî òîâà?” Óñåòèë ñè æåëàíèå íÿêàê ñè äà ñè ïîâäèãíåø íàñòðîåíèåòî, äà ñå íàäðóñàø. “ Ùå ìè ñòàíå ïî- äîáðå” Êðàêàòà ñàìè ñà òå çàâåëè äî äîìà íà òâîé ïðèÿòåë ïî äîçà. Ïðèÿòåëÿò òè òè å ïîäàë äîçà õåðîèí. Çàåäíî ñòå ñå íàäðóñàëè. Ïî÷óâñòâàë ñè ñå îùå ïî- âèíîâåí è ïîäòèñíàò. Ïî- íàòàòúê èäâà ñúâìåñòíàòà ñ ïàöèåíòà îöåíêà íà êëþ÷îâèòå âúòðåøíè è âúíøíè ôàêòîðè, êîèòî ñà äîâåëè äî ñðèâà, à òàêà ñúùî è îïðåäåëÿíåòî íà íèâîòî íà åôåêòèâíîñò îò èçïîëçâàíåòî íà êîïèíã- ñòðàòåãèè. Íàøèòå èçñëåäâàíèÿ íà áîëíè îò õåðîèíîâà íàðêîìàíèÿ, êîèòî ïî- ðàíî íå ñà ó÷àñòâàëè â ïðîöåñà íà ðåõàáèëèòàöèÿ è ïðîôèëàêòèêà íà ðåöèäèâè, ïîêàçâàò ïðàêòè÷åñêà ëèïñà ó òÿõ íà ôîðìèðàíè êîïèíã- íàâèöè è ñúîòâåòíî íà âúçìîæíîñò çà òÿõíîòî èçïîëçâàíå. Ïî- òî÷íî âñè÷êî å ñâúðçàíî ñ òîâà, ÷å ïñèõîòåðàïåâòè÷íîòî âúçäåéñòâèå ðÿäêî ñå èçïîëçâà çà òÿõíîòî ôîðìèðàíå, çàùîòî âúçìîæíîñòèòå çà òÿõíàòà óïîòðåáà è åôåêòèâíîñò â ðàáîòàòà ñúñ çàâèñèìèòå â ïîâå÷åòî ñëó÷àè å íåèçâåñòíà. Êàòî ïñèõîòåðàïåâòè÷íà çàäà÷à, â ðàáîòàòà òîâà íå ñå ôîðìóëèðà, à àêî ñòàâà, òî å ñòèõèéíî. Îíåçè áîëíè îáà÷å, êîèòî âñå ïàê èçïîçâàò êîïèíã- íàâèöè, îòáåëÿçâàò ïî- èçðàçåíî è òðàéíî ïîäîáðÿâàíå íà ñúñòîÿíèåòî.

Копинг- навици, необходими за предотвратяване на рецидива

Äà îïðåäåëèì êîïèíã- íàâèöèòå, íåîáõîäèìè çà ïðåäîòâðàòÿâàíå íà ðåöèäèâà. Àëòåðíàòèâíà äåéíîñò: - ôèçè÷åñêè óïðàæíåíèÿ - îòâëè÷àíå - ðàçïóñêàíå - õîáè; - ìîëèòâà. Ïîäêðåïà çà íåóïîòðåáÿâàíå àí íàðêîòèöè: - ÷åòåíå íà ñïèñúêà îò ïðè÷èíè, çàðàäè êîèòî íå áèâà äà ñå âðúùàø êúì óïîòðåáàòà - ñúñòàâÿíå íà ñïèñúê îò ïðè÷èíè, çàðàäè êîèòî íå áèâà äà ñå âðúùàø êúì óïîòðåáà - íàãðàäà çà âúçäúðæàíèåòî - ïîëó÷àâàíå íà äîïúëíèòåëíà èíôîðìàöèÿ êàê äà ñå ïîääúðæàø Èçáÿãâàíå íà äåéíîñòè, ñâúðçàíè ñ ïîâèøåí ðèñê: - èçáÿãâàíå íà ïðîâîêèðàùè ñèòóàöèè - èçáÿãâàíå íà ïîçíàíñòâà ñ íàðêîìàíè - èçáÿãâàíå íà ðàéîíè ñ ïîâèøåí ðèñê. Ñîöèàëíà ïîäêðåïà: - Ñàìîïîìîù - Ïîçâúíè íà ïðèÿòåë èëè íà ÷ëåí îò ñåìåéñòâîòî - Ïîäêðåïà íà íÿêîé, êîéòî å ñïðÿë äà óïîòðåáÿòà - - ïîäêðåïà íà îêîëíèòå - ïîñåùåíèå íà ñïåöèàëíè ãðóïè çà ñàìîïîìîù (ÀÀ, NA). Îòíîøåíèÿ â îêîëíàòà ñîöàëíà ñðåäà – ïîçèòèâíè ïîñëåäèöè: - ìèñúë çà ïîäêðåïà îò ïðèÿòåëè -ìèñúë çà òîâà, ÷å âàøèòå ïðèÿòåëè ùå áúäàò äîâîëíè ñëåä îòêàçà âè îò íàðêîòèöè - ìèñëè çà äåöàòà, æåëàíèå äà èì äàäåòå äîáúð ïðèìåð Îòíîøåíèÿ â îêîëíàòà ñîöèàëíà ñðåäà- íåãàòèâíè ïîñëåäèöè - Ìèñëè çà òîâà êîëêî îòâðàòèòåëåí ùå áúäåòå çà îêîëíèòå - ìèñëè çà áëèçêèòå, êîèòî ùå áúäàò ìíîãî ðàçñòðîåíè - ìèñëè çà òîâà, ÷å ïðèÿòåëèòå âè ùå ïîìèñëÿò, ÷å íå ñòå ñïîñîáíè äà ñïðåòå íàðêîòèöèòå Çäðàâå – íåãàòèâíè ïîñëåäèöè - ìèñëè çà òîâà, êîëêî ñèëíî ñà ñâúðçàíè íàðêîòèöèòå ñ âàøèòå áîëåñòè - ìèñëè çà òîâà, ÷å óïîòðåáàòà íà íàðêîòèöè ìîæå äà äîâåäå äî ñìúðòåí èçõîä -ìèñëè çà äðóãèòå ðèñêîâå çà çäðàâåòî, ñâúðçàíè ñ íàðêîòèöèòå Ìîòèâèðàíå íà ñàìèÿ ñåáå ñè - îòðè÷àíå íà òîâà, ÷å íàðêîòèöèòå ñà âè íåîáõîäèìà - ðàçãëåæäàíå íà ïðè÷èíèòå çà ñïèðàíå íà íàðêîòèöè Ñèëà íå æåëàíèåòî - âçåìåòå òâúðäî ðåøåíèå äà îñòàâèòå íàðêîòèöèòå. Ñòèñíåòå çúáè è ñå çàñòàâåòå äà íå ìèñëèòå çà òÿõ. Âñåêèäíåâíî íàïîìíÿíå - àêòèâíî èçòðàñêâàíå íà ìèñëèòå çà íàðêîòèöèòå îò ñúçíàíèåòî ìè Çàêîí: -ìèñëè çà òîâà, ÷å óïîòðåáàòà íà íàðêîòèöè âîäè ñëåä ñåáå ñè íåçàêîííà äåéíîñò -ìèñëè çà ñúäåáíàòà îòãîâîðíîñò â ñëó÷àé íà àðåñò -ìèñëè çà òîâà, ÷å íÿìà äà ìîæåòå äà ñå ãðèæèòå çà äåöàòà ñè Îáåçöåíÿâàíå íà íàðêîòèêà:îáðúùåíèå êúì ñåáå ñè: - “íÿìà íèùî ïî- ëîøî îò òîâà” -“òîâà å ñòðàøåí íàðêîòèê” - - “ àç ïðîñòî ñúì áîëåí” Íàïîìíÿíå íà ñåáå ñè: - íàðêîòèöèòå íå ìîãàò äà ðåøàò ïðîáëåìà - íàðêîòèöèòå íèùî íå ìîãàò äà ïîïðàâÿò - íàðêîòèöèòå íÿìà äà ìè ïîìîãíàò äà ñå ÷óâñòâàì ïî- äîáðå Ïîëîæèòåëíî îáðúùåíèå êúì ñåáå ñè: - âÿðà â ñåáå ñè :”Àç ìîãà äà ãî íàïðàâÿ” -ïîñòèæåíèå : “Âèæ êîëêî äîáðå ñå ñïðàâèõ ñ òîâà” - íàäåæäà “ Ùå ìè ñòàíå ïî- äîáðå” - îñíîâíî ïîçèòèâíî îòíîøåíèå êúì ñåáå ñè Ïðåîïðåäåëÿíå íà ñîáñòâåíàòà ëè÷íîñò: - ìèñëè çà ñåáå ñè êàòî çà ÷îâåê, ñâîáîäåí îò çàâèñèìîñò

Модел за профилактика на рецидиви

Âúç îñíîâà íà ñóìàðíèÿ ìîäåë çà ïðîôèëàêòèêà íà Òåðúíñ Ãîðñêè å ðàçðàáîòåí ìîäåë íà ïðîôèëàêòèêà íà ðåöèäèâè – ÑÌÐÒ. Òàçè ìîäåë å ìíîãîñòðàíåí ìåòîä çà ïðîôèëàêòèêà íà âðúùàíåòî êúì óïîòðåáà íà íàðêîòèöè è àëêîõîë ó çàâèñèìè îò òÿõ ëèöà, ïðåìèíàëè ïúðâè÷íî ëå÷åíèå è çàïî÷íàëè äà èçïúëíÿâàò ïðîãðàìàòà çà îçäðàâÿâàíå.  ìîäåëà èçïúêâàò ïåò öåëè. 1. Âúçñòàíîâÿâàíå è/èëè ôîðìèðàíå íà îáù / ãëîáàëåí æèçíåí ñòèë/, êîéòî ïðåïÿòñòâà ðåöèäèâà. Ðàçâèòèå íà êîìïëåêñíîòî ñåáåâúçïðèÿòèå íà ñîáñòâåíèÿ æèâîò, çàâèñèìîñòòà è èñòîðèÿòà íà ñðèâà/ èëè ñðèâîâåòå/. 2. Èçãîòâÿíå íà ëè÷åí ñïèñúê íà ïðèçíàöèòå íà çàïëàõàòà îò ðåöèäèâ, â êîéòî òðÿáâà äà ñå ñëåäè ëîãèêàòà çà ôîðìèðàíå íà ñðèâ è ïðè÷èíèòå íà ïðåõîäà îò ñòàáèëíîòî îçäðàâÿâàíå êúì ñðèâà. 3. Ôîðìèðàíå è ðàçâèòèå íà ñòðàòåãèÿ çà óïðàâëåíèå/ ïðåîäîëÿâàíå/ íà ñèìïòîìèòå íà ðåöèäèâà. 4. Ðàçâèòèå è ñòðóêòóðèðàíå íà ïðîãðàìà íà îçäðàâÿâàíåòî, íàñî÷åíà êúì ôîðìèðàíå íà ñàìîèäåíòèôèêàöèÿ ó ïàöèåíòà è êðèòè÷íî óïðàâëåíèå íà ïðèçíàöèòå íà ðåöèäèâà. 5. Ðàçâèòèå íà ïëàíà íà ðàííàòà ïðîôèëàêòèêà íà ðåöèäèâà, êîéòî ùå ñå ïðåâúïëúòÿâà â æèâîòà îò ïàöèåíòà è äðóãè çíà÷èìè çà íåãî õîðà ñòúïêà ïî ñòúïêà çà ïðåäîòâðàòÿâàíå íà âðúùàíåòî êúì óïîòðåáàòà íà àëêîõîë è äðóãè íàðêîòèöè. Òîçè ìåòîä å îñíîâàí íà ïðèíöèïèòå íà êîãíèòèâíàòà, àôåêòèâíà, ïîâåäåí÷åñêà è ñîöèàëíà òåðàïèÿ è ñå ñúñòîè îò ïåò ïúðâè÷íè êîìïîíåíòà. 1. Îöåíêà. 2. Îïðåäåëåíèåíà ïðèçíàöèòå çà íàðóøåíèå íà ïðîöåñà íà èäåíòèôèêàöèÿ. 3. Îïðåäåëåíèå íà ñòðàòåãèÿòà íà óïðàâëåíèå íà ðåöèäèâè. 4. Ïëàíèðàíå íà îçäðàâÿâàíåòî. 5. Òðåíèíã çà ïðîôèëàêòèêà íà ðåöèäèâè. Îñíîâíèòå ïñèõîëîãè÷íè ñôåðè, â êîèòî ñå ïðîâåæäà ðàáîòàòà: ìèñëåíå/ êîãíèòèâíà/, ÷óâñòâàíå/ àôåêòèâíà/, äåéñòâèå /ïîâåäåí÷åñêà/ Îñíîâíè ñîöèàëíè ñôåðè: - ðàáîòà; - ïðèÿòåëè - èíòèìíè âçàèìîîòíîøåíèÿ. Íàé- âàæíîòî å äà ñå ïîìîãíå íà ïàöèåíòà äà ïîïðàâè ôóíêöèîíèðàíåòî ñè âúâ âñÿêà åäíà îò òåçè ñôåðè. Ñïîðåä àâòîðà íà äàäåíèÿ ìîäåë, ïðîìåíèòå ñà íîðìàëíà è íåîáõîäèìà ÷àñò îò æèâîòà, íî è ãëàâíà ïðè÷èíà çà ñòðåñà. Ïðîìåíèòå ëåñíî ìîãàò äà ïðåäèçâèêàò ðåàêöèÿ, êîÿòî äà “ èçõâúðëè” ÷îâåêà îò ïðîöåñà íà îçäðàâÿâàíå â äèíàìèêàòà íà ñðèâà, àêî ÷îâåê íå ñè äàâà ñìåòêà çà òîâà, êîåòî ñå ñëó÷âà èëè íå å ãîòîâ äà ñå ñïðàâè ñ íåãî. Îáèêíîâåíî ïðîìåíèòå, êîèòî ÷åñòî “ñòàðòèðàò” äèíàìèêàòà íà ñðèâà, çàïî÷âàò ñ ïðîìåíè íà îñíîâíèòå îïîðíè ïóíêòîâå, â ÷àñòíîñò â îòíîøåíèåòî êúì íåîáõîäèìîñòòà äà ñå ñëåäâà ïðîãðàìàòà íà îçäðàâÿâàíåòî. Ïî ìíåíèå íà àâòîðà, îáà÷å, äèíàìèêàòà íà ñðèâà å îáðàòèìà, àêî ïàöèåíòúò ïîëó÷àâà ïîäõîäÿùî ëå÷åíèå. Ãëàâíèÿò êîìïîíåíò íà ïðîôèëàêòèêàòà å îáó÷åíèåòî íà ïàöèåíòèòå äà ðàçïîçíàâàò ïðèçíàöèòå íà çàäàâàùèÿ ñå ñðèâ, êîèòî ñà ñå ïîÿâèëè â æèâîòà èì. Äèíàìèêàòà íà ñðèâà ñå ðàçâèâà â ñúùàòà ïîñëåäîâàòåëíîñò êàòî æèòåéñêèòå ïðîìåíè: 1. Âúíøíî ñúáèòèå, êîåòî êàðà ïàöèåíòà äà ïðîìåíÿ äíåâíèÿ ñè ðåæèì è ïî òàêúâ íà÷èí óñèëâà ñòðåñà è ïðîâàëÿ âúòðåøíèòå óñòîè. 2. Ñòðåñúò ðàñòå. Çàâèñèìèÿò ÷îâåê èìà ìíîãî íèñúê ïðàã íà òúðïèìîñò êúì íåãî, íèñêà òîëåðàíòíîñò. 3. Ðàçâèâà ñå ðåàêòèâàöèÿ íà çàùèòíàòà ñòðàòåãèÿ íà îòðèöàíèåòî. Êîãàòî íèâîòî íà ñòðåñà ðàñòå è ñòàâà êðèòè÷íî, ñå ïîÿâÿâà òåíäåíöèÿ äà ñå îòðè÷à íåãîâîòî ïðèñúñòâèå, ò.å. îòíîâî ñå âêëþ÷âàò ìåõàíèçìèòå íà îòðèöàíèå, ñúïðîâîæäàùè áîëåñòòà. Êîãàòî ñå îòðè÷à ñòðåñà, ñå âêëþ÷âàò äðóãè, ñâúðçàíè ñ îòðèöàíèåòî ìèñëîâíè ïðîöåñè. 4. Íàðàñòâàùèÿò ñòðåñ óñèëâà ïîñòàáñòèíåíòíèÿ ñèíäðîì. Ñïîðåä òîâà, êàê ñå çàñèëâàò íåãîâèòå ñèìïòîìè, ïðîÿâÿâàùè ñå â ìèñëåíåòî, åìîöèèòå, ïàìåòòà, íèâîòî íà ñòðåñ ñå ïîâèøàâà îùå ïîâå÷å. 5. Ïàöèåíòúò çàïî÷âà äà ñå äúðæè ðàçëè÷íî îò ïðåäè. Íåãîâîòî ïîâåäåíèå îòðàçÿâà íàðàñòâàù ñòðåñ. 6. Ïðîìÿíàòà íà ïîâåäåíèå âîäè äî ïðîìÿíà íà îòíîøåíèåòî ñ õîðàòà. Ñëåäâà ðàçðèâ íà ñîöèàëíèòå âðúçêè. 7. Ñòðóêòóðàòà íà æèâîòà çàïî÷âà äà ñå ðóøè. Ïëàíîâåòå çà îçäðàâÿâàíå ñà çàõâúðëåíè íà áîêëóêà. Âñåêèäíåâíèòå íàâèöè è äíåâíèÿò ðåæèì ñà ïðîìåíåíè. 8. Ëèïñà íà ñòðóêòóðèðàíîñò è ïîäêðåïà îò ñòðàíà íà äðóãè õîðà, êàêòî è çàñèëâàù ñå ïîñòàáñòèíåíòåí ñèíäðîâ âîäÿò äî îáúðêàíîñò, áåçïîðÿäúê è íåñïîñîáíîñò äà ñå ðåøàâàò ïðîáëåìèòå è äà ñå âçåìàò ðåøåíèÿ. Çäðàâîìèñëèåòî ñå çàãóáâà. 9. Çàãóáà íà êîíòðîë íàä ñîáñòâåíèòå ìèñëè è ïîâåäåíèå. ×îâåê ïðåñòàâà äà èçâúðøâà ðàçóìåí èçáîð è íå å ñïîñîáåí äà ïðåêúñíå èëè ïðîìåíè ñâîèòå äåéñòâèÿ. 10. Çàâèñèìèÿò ÷îâåê èäâà äî óáåæäåíèåòî, ÷å ïîâå÷å íå ìîæå äà êîíòðîëèðà ñâîÿ æèâîò è çàïî÷âà äà âÿðâà, ÷å åäèíñòâåíèÿò äîñòúïåí çà íåãî èçõîä îò òîâà å áåçóìèåòî, ôèçè÷åñêèÿò èëè åìîöèîíàëåí êîëàïñ, ñàìîóáèéñòâîòî èëè óïîòðåáàòà íà íàðêîòèöè. 11. Âðúùàíå êúì óïîòðåáàòà íà íàðêîòèê èëè àëêîõîë. ×îâåê ìîæå äà ðàçâèå ïñèõîñîìàòè÷íà áîëåñò èëè ñåðèîçíî íàðóøåíèå íà ïñèõèêàòà, ìîæå äà èçâúðøè ñàìîóáèéñòâî èëè äà ñå îêàæå æåðòâà íà íåùàñòåí ñëó÷àé. Ïðîôèëàêòèêàòà íà ñðèâà âêëþ÷âà ñëåäíèòå ñòúïêè: - ñòàáèëèçàöèÿ; - îöåíêà; - îáó÷åíèå íà ïàöèåíòà; - îïðåäåëåíèå íà ïðèçíàöèòå íà íàñòúïâàùèÿ ñðèâ - ïðåðàçãëåæäàíå íà ïðîãðàìàòà çà îçäðàâÿâàíå - îáó÷åíèå ïî íàëè÷íèòå èíñòðóìåíòè - ïðåêúñâàíå íà äèíàìèêàòà íà ñðèâà - ïðèâëè÷àíå íà âàæíè çà çàâèñèìèÿ õîðà - ïîñëåäîâàòåëíî èçïúëíåíèå è ïîäêðåïà

Терапевтичен и нетерапевтичен срив

Òåðúíñ Ãîðñêè îïðåäåëÿ ïîíÿòèÿòà òåðàïåâòè÷åí è íåòåðàïåâòè÷åí ñðèâ. Òåðàïåâòè÷íèÿò ñðèâ óâåëè÷àâà øàíñîâåòå çà îçäðàâÿâàíå. Òîé áèâà îáèêíîâåíî êðàòúê è èìà ñëàáè ïîñëåäèöè.  ðåçóëòàò îò íåãî ïàöèåíòúò ðàçáèðà îíçè íåîïðîâåðæèì ôàêò, ÷å å çàâèñèì è íå ìîæå äà óïîòðåáÿâà ïñèõîàêòèâíè âåùåñòâà. Òîé îïðåäåëÿ èçòî÷íèöèòå íà ñâîÿ ñðèâ, êîèòî, âåðîÿòíî íå áè ìîãúë äà îïðåäåëè, áåç íåîáõîäèìèÿ îïèò îò îáó÷åíèåòî. Ñòàáèëèçèðàéêè ïàöèåíòà ñëåä òåðàïåâòè÷íèÿ ñðèâ, å âàæíî äà ñå îöåíè ïîíåñåíàòà ùåòà çàåäíî ñ íåãî. Ïàöèåíòúò å ñêëîíåí äà ïðåóâåëè÷àâà ùåòèòå è ÷åñòî å óáåäåí, ÷å ñðèâúò å îáåçöåíèë íåãîâàòà ðàáîòà ïî îçäðàâÿâàíåòî. Ëå÷åáíèÿò ïåðñîíàë òðÿáâà äà ìó ïîìîãíå äà ïðåîäîëåå ãðåøíèòå óáåæäåíèÿ. Ïàöèåíòúò âå÷å å ïîñòèãíàë ìíîãî ïîçèòèâíè ðåçóëòàòè.  äåéñòâèòåëíîñò ñðèâúò å áèë ñòúïêà ïî ïúòÿ íà ðàñòåæà è ïî- íàòàòúê ïàöèåíòúò ùå ïðîäúëæè ñ óñêîðåíèå. Âàæíî å äà ñå ðàçðàáîòè ïëàí çà ñúäåéñòâèå îò ïàöèåíòà â ðàáîòàòà ñ íåãîâèòå ÷óâñòâà / ñìóùåíèå, áåçïîìîùíîñò, îáúðêàíîñò, âèíà, æåëàíèå çà ñàìîèçîëàöèÿ/. Ùîì ïàöèåíòúò ñå ñòàáèëèçèðà, òîé òðÿáâà äà îáìèñëè ñòðóêòóðèðàí ïëàí çà ïîäêðåïà íà îçäðàâÿâàíåòî çà ïåðèîä îò 3 äî 5 ìåñåöà. Íåòåðàïåâòè÷íèÿò ñðèâ çàòðóäíÿâà îçäðàâÿâàíåòî. Îáèêíîâåíî òîé ïðîäúëæàâà òîëêîâà äúëãî, ÷å ïðåäèøíèòå áîëåñòíè ñèìïòîìè, íàâèöè è ñòèë íà ìèñëåíå íå ñàìî ñå âðúùàò, íî è ñå çàäúëáî÷àâàò. Íî è êðàòêèÿò íåòåðàïåâòè÷åí ñðèâ ìîæå äà íàíåñå ñåðèîçíà âðåäà âúðõó ôèçè÷åñêîòî çäðàâå, âúðõó ìèñëîâíèÿ è åìîöèîíàëåí ïðîöåñ, âúðõó ñîöèàëíèòå âðúçêè è ñïîñîáíîñòèòå íà ïàöèåíòà äà êîíòðîëèðà ñâîåòî ïîâåäåíèå. Àêî òàêúâ ñðèâ áèâà äèàãíîñòèöèðàí, ÷åñòî ñå íàëàãà äà ñå ïëàíèðà íà÷àëíà ñòàáèëèçàöèÿ, òàêà , âñå åäíî òîâà å ïúðâîòî îáðúùàíå íà ïàöèåíòà êúì ëå÷åíèå. Ïàöèåíòúò òðÿáâà äà áúäå äîñòàòú÷íî ñòàáèëåí, çà äà ðàçáèðà ëå÷åáíèÿ ïëàí è äà èçâëè÷à ïîëçà îò íåãî. Ñ íàñòúïâàíåòî íà ñòàáèëèçàöèÿ òðÿáâà ïðåöèçíî äà ñå îöåíè ñëåäíîòî: 1. Ñúùåñòâóâàùèòå ïðîáëåìè. Êàòî ãè îöåíè, òåðàïåâòúò ôàêòè÷åñêè çàâúðøâà ïúðâàòà ôàçà íà ëå÷åíèåòî, â êîÿòî ñå èçïúëíÿâàò çàäà÷è, ñâúðçàíè ñ ìîòèâàöèîííàòà êðèçà, âúçíèêíàëà â ðåçóëòàò íà ñðèâà. Ïàöèåíòúò å äëúæåí äà ðàçáåðå èñòèíñêàòà ñúùíîñò íà òàçè êðèçà è òåçè óñëîæíåíèÿ, êîèòî ñà àêòèâèðàëè äèíàìèêàòà íà ñðèâà. 2. Òåêóùàòà äèíàìèêà íà ñðèâà. Ðåøàâàùî çíà÷åíèå èìà ïîäðîáíîòî èçñëåäâàíå îò ïàöèåíòà íà òî÷íàòà ïîñëåäîâàòåëíîñò íà ñúáèòèÿòà, êîèòî ñà ñå ðàçâèâàëè ïðåäè ñðèâà. Òîâà å ìíîãî òðóäåí ïðîöåä, çàùîòî èìåííî â òîçè ïåðèîä âúçíèêâàò ñèìïòîìèòå- ïðåäâåñòíèöè íà ñðèâà. Àêòèâèçèðàíåòî íà ñèìïòîìèòå- ïðåäâåñòíèöè å íåîñúçíàò ïðîöåñ.Êàòî ðåçóëòàò ïàöèåíòúò èìà “ áåëè ïåòíà” èëè “ ïðîâàëè â ïàìåòòà”, êîèòî ñå îòíàñÿò êúì ïåðèîäà ìåæäó íà÷àëîòî íà àáñòèíåíöèÿòà è âðúùàíåòî êúì óïîòðåáàòà. Ñ ïîìîùòà íà èíòåâþèðàíå è ïðåêè âúïðîñè ïàöèåíòúò ìîæå äà ñå íàêàðà äà “ èçâàäè íà ïîâúðõíîñòòà” è äà ðåêîíñòðóèðà îíåçè ñúáèòèÿ, êîèòî îñúçíàâà. 3. Èñòîðèÿ íà ñðèâà. Îïðåäåëÿ ñå èìà ëè ïàöèåíòúò ïðîãðåñ â ëå÷åíèåòî êàòî öÿëî èëè åôåêòèâíîñòòà íåïðåêúñíàòî íàìàëÿâà. Ñðèâúò íå âèíàãè å ïðèçíàê íà íåóñïåøíî ëå÷åíèå. Àêî èñòîðèÿòà íà ïàöèåíòà âêëþ÷âà äúëãè ïåðèîäè íà òðåçâîñò, ñëåä êîèòî èäâàò ñðèâîâà ñ âñå ïî- ìàëêà ïðîäúëæèòåëíîñò, òîé ôàêòè÷åñêè ñå íàìèðà â ïðîöåñ íà îçäðàâÿâàíå. Âàæíî å äà ñå îïðåäåëè êàêâî ïîêàçâà èñòîðèÿòà íà ñðèâîâåòå- ïîäîáðåíèå èëè âëîøàâàíå. 4. Íèâîòî íà çàâúðøåíîñò íà ëå÷åíèåòî. Ôàçèòå íà ðàçâèòèå íà îçäðàâÿâàíåòî ñå èçïîëçâàò êàòî ïúòåâîäèòåë, êîéòî ïîìàãà íà ïàöèåíòà äà èçñëåäâà ñâîÿ ïðåäèøåí ïðîãðåñ â ëå÷åíèåòî. 5. Ôàêòîðè, óñëîæíÿâàùè îçäðàâÿâàíåòî. Óñëîæíÿâàùèòå ôàêòîðè ñå ðàçãëåæäàò çàåäíî ñ ïàöèåíòà. 6. Ëè÷íîñòíèÿò ñòèë íà ïàöèåíòà – ñïîñîáúò ìó çà ðåàãèðàíå íà òðåçâîñòòà / êðàéíî çàâèñèì, êðàéíî íåçàâèñèì, ñêðèò çàâèñèì è ôóíêöèîíàëíî çàâèñèì/. Ìîäåëúò íà îáó÷åíèå íà ïàöèåíòà âêëþ÷âà íàé- ïîäðîáíà èíôîðìàöèÿ, êîÿòî òîé òðÿáâà äà çíàå, à òàêà ñúùî è îáçîð íà ïðîãðàìà çà ïî- íàòàòúøíî îçäðàâÿâàíå. Ïðè ïðåêúñâàíå íà äèíàìèêàòà íà ñðèâà ïàöèåíòúò òðÿáâà äà îñúçíàå ïðèñúñòâèåòî íà ïðåäâåñòíèöèòå íà ñðèâà è äà ïðåäïðèåìà äåéñòâèÿ ïî îòñòðàíÿâàíåòî èì îò ñâîÿ æèâîò: - äà èäåíòèôèöèðà/ îïðåäåëè/ ïðîáëåìà - äà ñè èçÿñíè / äà èçñëåäâà/ ïðîáëåìà - äà îïðåäåëè àëòåðíàòèâíèòå âàðèàíòè íà íåãîâîòî ðàçðåøàâàíå è âåðîÿòíèòå ïîñëåäèöè íà âñÿêà îò àëòåðíàòèâèòå: - äà âçåìå ðåøåíèå ìèñëåíî - äà èçïúëíè ðåøåíèåòî / äà ïðåäïðèåìå äåéñòâèÿ/ - äà äîâåäå äåéñòâèåòî äî ôèíàë è äà îöåíè íåãîâèÿ ðåçóëòàò Äàäåíèòå äåéñòâèÿ, çà ïðúâ ïúò ðàçðàáîòåíè îò Ò. Äçóðèëà è Ì. Ãîëäôðèä, ñå ÿâÿâàò óíèâåðñàëíè ïðèíöèïà íà òðåíèíãà çà ðåøàâàíå íà ïðîáëåìèòå, êîèòî ñå èçïîëçâàò â ïðîôèëàêòèêàòà íà ðåöèäèâèòå. Íàé- âàæíà ñòúïêà â ïðåêúñâàíåòî íà äèíàìèêàòà íà ñðèâà å âúâëè÷àíåòî íà âàæíè õîðà è ñúçäàâàíåòî çàåäíî ñ òÿõ íà “ îòáîð íà îçäðàâÿâàíåòî” – äåéñòâåíà ñîöèàëíî- ïîääúðæàùà ïàöèåíòà ìðåæà. Óñïåøíàòà ðàáîòà ïî ïðîôèëàêòèêàòà íà ðåöèäèâà òðÿáâà äà áúäå çàâúðøåíà è ïîäêðåïåíà. Çà òîâà å íåîáõîäèìî: - äà ñå ðàçðàáîòè ïî- íàòàòúøåí ïëàí çà ïðåäîòâðàòÿâàíå íà ñðèâà è ïëàí çà îçäðàâÿâàíå, êàòî ñå èçïîëçâà ðàáîòàòà â ëå÷åáíàòà ñðåäà. - äà ñå îáåäèíè ïëàíèðàíåòî íà ïðîôèëàêòèêàòà íà ñðèâà ñ ïðîäúëæàâàùîòî ëå÷åíèå íà ïàöèåíòà è íåãîâîòî ñåìåéñòâî - äà ñå îáåäèíè ïëàíèðàíåòî íà ïðîôèëàêòèêàòà íà ñðèâà ñ ïëàíà çà ïîääúðæàíå íà òðåçâîñò.

Литература

Âàëåíòèê Þ. Â., Ñèðîòà Í.À. Ðóêîâîäñòâî ïî ðåàáèëèòàöèè áîëüíûõ ñ çàâèñèìîñòüþ îò ïñèõîàêòèâíûõ âåùåñòâ. — Ì., 2002. Ëè÷êî À.Å., Áèòåíñêèé Â. Ñ. Ïîäðîñòêîâàÿ íàðêîëîãèÿ. — Ë., 1991. Ïÿòíèöêàÿ È.Í. Íàðêîìàíèè: Ðóêîâîäñòâî äëÿ âðà÷åé. — Ì., 1994. Ïÿòíèöêàÿ È. Ï., Íàéäåíîâà Í. Ã. Ïîäðîñòêîâàÿ íàðêîëîãèÿ. — Ì., 2002. Ðóêîâîäñòâî ïî íàðêîëîãèè:  2 ò. / Ïîä ðåä. Í. Í. Èâàíöà. — Ì., 2002.
 
 
 
Добави Коментари